Στις 23 Αυγούστου του 1939, μια ημερομηνία που έμελλε να χαραχτεί ανεξίτηλα στην ιστορία της Ευρώπης, δύο καθεστώτα με ριζικά αντίθετες ιδεολογικές αφετηρίες, η ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση, υπέγραψαν ένα πρωτοφανές σύμφωνο. Η συμφωνία αυτή, που κλείστηκε μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα της κοινής γνώμης, δεν ήταν άλλη από μια συμφωνία μη επίθεσης, συνοδευόμενη όμως από ένα μυστικό πρωτόκολλο. Αυτό το κρυφό άρθρο προέβλεπε την αναδιανομή των εδαφών της Ανατολικής Ευρώπης, χωρίζοντας την σε γερμανικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής. Ήταν μια πράξη κυνικής γεωπολιτικής, όπου η ισχύς και οι εθνικές φιλοδοξίες υπερίσχυαν κάθε ηθικής ή ιδεολογικής αντίθεσης. Η υπογραφή του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, από τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών Γιόακιμ φον Ρίμπεντροπ και τον Σοβιετικό ομόλογό του, Βιάτσεσλαβ Μολότοφ, στη Μόσχα, σηματοδότησε την αρχή ενός νέου, τρομακτικού κεφαλαίου.
Εννέα μόλις ημέρες μετά την τελετή υπογραφής, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία, γεγονός που πυροδότησε την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η εισβολή αυτή, η οποία πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα από δυτική πλευρά από τους Γερμανούς και από ανατολική πλευρά από τους Σοβιετικούς, είχε ως άμεσο αποτέλεσμα τη διαμέλισση της Πολωνίας και την επανεμφάνιση των δύο ισχυρών γειτόνων της στα εδάφη της, ενισχύοντας τις σφαίρες επιρροής που είχαν συμφωνηθεί μυστικά. Η ουσία της συμφωνίας αυτής δεν περιοριζόταν μόνο στην αποφυγή μιας άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Βερολίνου και Μόσχας. Αντιθέτως, επέτρεπε και ενθάρρυνε τις επεκτατικές βλέψεις και των δύο χωρών, εις βάρος των μικρότερων και λιγότερο ισχυρών κρατών της Ανατολικής Ευρώπης. Η Πολωνία, η οποία βρισκόταν στο επίκεντρο της συμφωνίας, υπέστη την πρώτη και πιο βίαιη επίπτωση, χάνοντας την κρατική της υπόσταση και διαιρούμενη μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων.
Ωστόσο, οι διατάξεις του μυστικού πρωτοκόλλου επεκτάθηκαν και σε άλλες περιοχές, όπως τα Βαλτικά κράτη (Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία), τη Φινλανδία, καθώς και τμήματα της Ρουμανίας, θέτοντας ουσιαστικά την Ανατολική Ευρώπη κάτω από τον έλεγχο των Χίτλερ και Στάλιν. Η σημασία αυτής της συμφωνίας υπερβαίνει κατά πολύ την άμεση στρατιωτική και γεωπολιτική της συνέπεια. Αποκάλυψε την ευθραυστότητα των διεθνών συμμαχιών και την ικανότητα των ολοκληρωτικών καθεστώτων να συνεργάζονται, όταν αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους, αγνοώντας πλήρως τις ανθρώπινες και εθνικές επιπτώσεις. Η κυνική αυτή συμφωνία, που υπαγορεύθηκε από την αδίστακτη διπλωματία, έθεσε τα θεμέλια για την τραγωδία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έναν πόλεμο που προκάλεσε ανυπολόγιστες απώλειες και αναμόρφωσε την υφήλιο. Η 23η Αυγούστου 1939 αποτελεί, λοιπόν, μια σκοτεινή επέτειο, που μας υπενθυμίζει τις κινδύνους των κρυφών συμφωνιών και τις καταστροφικές συνέπειες της αλόγιστης ισχύος.
