Η 29η Ιουλίου φέρνει στη μνήμη μας ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της βυζαντινής ιστορίας: τη νίκη επί των Βουλγάρων στη Μάχη του Κλειδίου το 1014. Η επικράτηση αυτή, αν και ιστορικά τεκμηριωμένη, συνδέθηκε με ένα προσωνύμιο που άφησε βαθιά σημάδια στην αντίληψη του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’: «Βουλγαροκτόνος». Αυτός ο τίτλος, που προέκυψε μετά την κοσμοϊστορική μάχη, κατόρθωσε να επισκιάσει σχεδόν κάθε άλλη πτυχή της μακράς και πολυτάραχης βασιλείας του. Η σκιά του προσωνυμίου πλανάται πάνω από την αυτοκρατορική δράση του, προκαλώντας συζητήσεις και ανατροπές στην καθιερωμένη ιστορική αφήγηση. Πυρήνας της βίας που οδήγησε στην απόδοση του βαρύτιμου αυτού προσωνυμίου, ήταν οι φήμες και οι ιστορικές αναφορές που έκαναν λόγο για την εντολή του Βασιλείου Β’ σχετικά με τη μεταχείριση των Βούλγαρων αιχμαλώτων.
Σύμφωνα με τις διασωθείσες μαρτυρίες, μετά την αποφασιστική νίκη, ο αυτοκράτορας διέταξε την τύφλωση χιλιάδων στρατιωτών του εχθρού. Στη συνέχεια, οι τυφλωμένοι πολεμιστές οδηγήθηκαν πίσω στον δικό τους ηγεμόνα, τον Τσάρο Σαμουήλ, ως ζωντανό σύμβολο της βυζαντινής ανωτερότητας και της αλύγιστης θέλησης του αυτοκράτορα. Αυτό το φρικιαστικό θέαμα, λένε οι ιστορικοί, προκάλεσε σοκ και απελπισία στον Σαμουήλ, οδηγώντας τον, σύμφωνα με την παράδοση, στον θάνατο. Η ιστορική τεκμηρίωση της νίκης των Βυζαντινών στη Μάχη του Κλειδίου είναι αδιαμφισβήτητη, σηματοδοτώντας ένα κρίσιμο σημείο στον μακροχρόνιο αγώνα της αυτοκρατορίας για κυριαρχία στα Βαλκάνια. Η επιτυχία αυτή επισφράγισε την προσπάθεια του Βασιλείου Β’ να ανακτήσει εδάφη και να θέσει υπό βυζαντινό έλεγχο περιοχές που είχαν περάσει σε βουλγαρικό έλεγχο. Η στρατιωτική αυτή δεξιότητα και η αποφασιστικότητα του Βυζαντινού στρατοπέδου είναι στοιχεία που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν.
Ωστόσο, η δράση αυτή, και κυρίως η φημολογούμενη τύφλωση χιλιάδων αιχμαλώτων, έγινε συνώνυμη με την επωνυμία του αυτοκράτορα, δημιουργώντας μια αμφιλεγόμενη εικόνα. Η μαζική τύφλωση αιχμαλώτων, όπως την περιγράφουν κάποιες ιστορικές πηγές, θεωρείται από πολλούς μελετητές ως υπερβολή ή, στη χειρότερη περίπτωση, ως προπαγάνδα που αποσκοπούσε στην ενίσχυση του κύρους του Βυζαντίου. Επρόκειτο για μια πρακτική που, αν και όχι άγνωστη στην αρχαιότητα και τις μεσαιωνικές πολεμικές συγκρούσεις, ξεπερνούσε τα όρια της εποχής και προκαλούσε απόκοσμο τρόμο. Η αλήθεια, όπως συχνά συμβαίνει, πιθανόν βρίσκεται κάπου στη μέση, με την πραγματική έκταση της ωμότητας να επαναπροσδιορίζεται από τις αλλόθρησκες αφηγήσεις και την ανάγκη για εντυπωσιασμό. Η μελέτη των ιστορικών πηγών, παράλληλα με την κατανόηση του ευρύτερου πολιτικού πλαισίου, είναι απαραίτητη για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση αυτού του σκοτεινού κεφαλαίου.
