Η αγάπη των γιαγιάδων και των παππούδων για τα εγγόνια τους είναι ανεξάντλητη και συχνά εκφράζεται με τρόπους που μοιάζουν αθώοι, ακόμη και ενθουσιώδεις. Παρ’ όλα αυτά, πίσω από κάποιες από τις πιο συνηθισμένες φράσεις που χρησιμοποιούνται, κρύβεται ένας ψυχολογικός κίνδυνος, ικανός να διαβρώσει την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση της αξίας των μικρών παιδιών. Η πρόθεση πίσω από αυτές τις λέξεις είναι σχεδόν πάντα η καλύτερη: η επιθυμία να δείξουν υπερηφάνεια, να ενθαρρύνουν, να επιβραβεύσουν μια προσπάθεια ή ένα επίτευγμα. Ωστόσο, ο τρόπος που δομούνται αυτές οι εκφράσεις μπορεί να δημιουργήσει μια αίσθηση εξάρτησης από την εξωτερική επιβεβαίωση, καθιστώντας τα παιδιά λιγότερο ικανά να αναπτύξουν την εσωτερική τους δύναμη και την πεποίθηση στις δικές τους ικανότητες. Ειδικοί της παιδικής ψυχολογίας επισημαίνουν ότι, αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στο τελικό αποτέλεσμα, θα πρέπει να δίνουμε βαρύτητα στην προσπάθεια, τη διαδικασία της μάθησης και την ανάπτυξη ανθεκτικότητας.
Αυτό δεν σημαίνει να στερήσουμε από τα παιδιά την χαρά της επιβράβευσης, αλλά να την προσφέρουμε με τρόπο που να τα ενδυναμώνει αντί να τα καταδικάζει σε μια ατέρμονη αναζήτηση εξωτερικής επικύρωσης. Μια από τις πιο διαδεδομένες και, ταυτόχρονα, παραπλανητικές φράσεις που ακούγονται συχνά είναι η έμφαση στην εξαιρετική φύση των παιδιών, η οποία, αν και καλοπροαίρετη, μπορεί να δημιουργήσει υπέρμετρες προσδοκίες και φόβο αποτυχίας. Όταν ένα παιδί ακούει συνεχώς ότι είναι “το καλύτερο”, “ο πιο έξυπνος” ή “ο μοναδικός”, αρχίζει να πιστεύει ότι η αξία του συνδέεται άμεσα με την τελειότητα. Αυτό μπορεί να το αποτρέψει από το να δοκιμάσει νέα πράγματα, να πάρει ρίσκα ή να αναλάβει προκλήσεις, φοβούμενο ότι θα αποδειχθεί ανεπαρκές και θα χάσει την αγάπη ή την εκτίμηση που λαμβάνει.
Η πίεση να ανταποκριθεί σε ένα τόσο υψηλό και συχνά μη ρεαλιστικό πρότυπο μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, αναβλητικότητα, ακόμη και σε αίσθημα ανικανότητας όταν αντιμετωπίζει αναπόφευκτες δυσκολίες. Η ψυχολογία πίσω από αυτή τη συνήθεια επισημαίνει ότι η υπερβολική επιβράβευση, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η προσπάθεια, μπορεί να δημιουργήσει μια εύθραυστη αυτοπεποίθηση, η οποία καταρρέει με την πρώτη δυσκολία. Επομένως, η επιλογή των λέξεων και ο τρόπος που εκφράζουμε την αγάπη και την υπερηφάνειά μας, έχουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχολογική ανάπτυξη των εγγονιών. Αντί λοιπόν να κάνουμε λόγο για την απόλυτη τελειότητα, θα πρέπει να επικεντρωνόμαστε στην προσπάθεια, την πρόοδο και την προσήλωση. Εφράσεις όπως “Είμαι πολύ περήφανος/η για την προσπάθειά σου ” ή “Είδες πόσο προσπάθησες γι’ αυτό ;
” είναι πολύ πιο εποικοδομητικές. Αυτές οι φράσεις αναδεικνύουν την αξία της διαδικασίας, τη σημασία της προσπάθειας και τη δυνατότητα του παιδιού να βελτιώνεται συνεχώς. Διδάσκουν στα παιδιά ότι η μάθηση είναι μια διαδρομή, με σκαμπανεβάσματα, και ότι η αξία τους δεν καθορίζεται μόνο από τα αποτελέσματα, αλλά και από την επιμονή τους, την περιέργειά τους και την ικανότητά τους να μαθαίνουν από τα λάθη τους. Ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη μιας “growth mindset” – νοοτροπίας ανάπτυξης – χτίζουμε παιδιά ανθεκτικά, αυτοδύναμα και ικανά να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της ζωής με αυτοπεποίθηση. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η αγάπη δεν είναι μόνο η επιβεβαίωση, αλλά και η καθοδήγηση, η στήριξη και η πίστη στις δυνατότητες του κάθε παιδιού, προετοιμάζοντάς το έμμεσα για τις δυσκολίες που αναπόφευκτα θα συναντήσει.
Επιπλέον, η συνεχής εστίαση στην εξαιρετική φύση του παιδιού μπορεί να δημιουργήσει μια αρνητική αντίληψη για την αδελφοποίηση και τις κοινωνικές σχέσεις. Όταν ένα παιδί είναι “το μοναδικό” ή “το καλύτερο”, μπορεί να δυσκολευτεί να αποδεχτεί ότι και άλλα παιδιά έχουν τις ίδιες ή άλλες εξαιρετικές ικανότητες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ζήλια, ανταγωνισμό και δυσκολία στην ανάπτυξη υγιών σχέσεων φιλίας. Ένας άλλος κίνδυνος είναι η δημιουργία μιας “προνομιακής” αντίληψης, όπου το παιδί νιώθει ότι δικαιούται ειδικής μεταχείρισης, αναμένοντας την επιβράβευση ανεξαρτήτως προσπάθειας. Αυτή η νοοτροπία μπορεί να αποβεί επιζήμια στην ενήλικη ζωή, όπου η επιτυχία εξαρτάται άμεσα από την εργασία, τις δεξιότητες και τη συμβολή στην ομάδα. Ως παππούδες και γιαγιάδες, έχουμε την ευθύνη να καλλιεργήσουμε στα εγγόνια μας την αίσθηση της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της εκτίμησης των διαφορετικών χαρισμάτων.
Η ουσιαστική αγάπη μεταφράζεται στην ενίσχυση της αυτογνωσίας, της αυτοεκτίμησης και της ικανότητας για υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις, θέτοντας γερές βάσεις για μια ισορροπημένη και ευτυχισμένη ζωή. Η επιλογή των λέξεων είναι πιο ισχυρή από ό,τι φανταζόμαστε, ειδικά όταν απευθύνονται στα πιο ευάλωτα μέλη της οικογένειάς μας.
