Ήταν το καλοκαίρι του 1992 όταν ο υποσμηναγός Νικόλαος Σιαλμάς, ένας άνθρωπος που από παιδί ονειρευόταν να γίνει Ίκαρος και να πετάξει ψηλά για να υπερασπιστεί το Αιγαίο, είδε τον πόθο του να γίνεται πραγματικότητα. Όταν ένας χαρισματικός νέος από το Θέρμο Αιτωλοακαρνανίας μπήκε στη Σχολή Ικάρων το 1984, όλοι πρόβλεπαν πως τα λόγια του «Θα με γράψουν με μεγάλα γράμματα. Θα φτάσω ψηλά» θα γίνονταν πραγματικότητα – και δυστυχώς, έγιναν με τραγικό τρόπο.
Στις 18 Ιουνίου 1992, ο Σιαλμάς απογειώθηκε από την Τανάγρα με ένα Mirage F-1CG της 342 Μοίρας Παντός Καιρού, σε αποστολή αναχαίτισης δύο τουρκικών F-16 που είχαν παραβιάσει τον ελληνικό εναέριο χώρο.
Από την αναγνώριση στο FIR Αθηνών ως την τελευταία στιγμή επικοινωνίας με τη βάση, η πορεία του Σιαλμά ουδόλως θυμίζει απλή αποστολή. Ο δεύτερος χειριστής, Ι. Μανωλάκος, περιέγραψε πώς κατά τους πολύ χαμηλούς ελιγμούς που επιχειρήθηκαν για να αποκτήσουν τακτικό πλεονέκτημα, είδε το αεροσκάφος του Σιαλμά να χάνεται στη θάλασσα: «Μιλούσαμε μέχρι τελευταία στιγμή». Αυτή η φράση αποτυπώνει με ανατριχιαστική αλήθεια την αγωνία και την αυταπάρνηση μιας στιγμής καθήκοντος, που κατέληξε σε θυσία.
Η τεχνική πλευρά της αναχαίτισης αναδεικνύει την πρόκληση που αντιμετώπισε. Ο Σιαλμάς πέταξε με Mirage F-1CG, ένα αεροσκάφος που, παρότι υπερτερούσε σε ευελιξία, είχε αναμφίβολα υποδεέστερα συστήματα σε σύγκριση με τα σύγχρονα, τρίτης γενιάς F-16C που επιχειρούσαν οι Τούρκοι. Μέσα σε αυτό το τεχνολογικό χάσμα, οι χειριστές των Mirage επιδίωκαν με ελιγμούς, γνώσεις και ψυχική δύναμη να εξασφαλίσουν πλεονέκτημα — και ο Σιαλμάς κατάφερε να βρεθεί στην “ουρά” ενός εκ των F-16, γεγονός που αποδεικνύει την αεροπορική του δεινότητα, αλλά και το θάρρος του.
Κατά τη διάρκεια της αερομαχίας κοντά στον Άγιο Ευστράτιο, ο αντίπαλός του F-16 εκτελούσε απότομη βύθιση για να τον αποφύγει. Ο Σιαλμάς ακολούθησε την επικίνδυνη πορεία – δυστυχώς το Mirage δεν άντεξε. Ο άλλος Έλληνας χειριστής θυμάται ότι μιλούσαν έως την τελευταία στιγμή: «Μιλούσαμε μέχρι τελευταία στιγμή».
Το αεροσκάφος του κατέπεσε στη θάλασσα, αφήνοντας πίσω του μόνο την κάσκα του – το μοναδικό αντικείμενο που βρέθηκε και σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας.
Ο Νικόλαος Σιαλμάς ήταν ο πρώτος νεκρός πιλότος σε αερομαχία στο Αιγαίο με τουρκικά αεροσκάφη που παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο. Στο σημείο έσπευσαν ελικόπτερο και αεροσκάφος της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς και ταχύπλοο του Λιμενικού που εντόπισαν τα συντρίμμια. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εποχής οι Τούρκοι έστειλαν παράνομα στην περιοχή ταχύπλοο πολεμικό σκάφος, για να βοηθήσει δήθεν στη διάσωση του πιλότου.
Τέσσερα χρόνια πριν από το θάνατο του αεροπόρου Σιαλμά, ο ξάδελφος του Νίκος Κοντογιώργης είχε σκοτωθεί με τον ίδιο τύπο αεροπλάνου. Ανήκε μάλιστα στην ίδια μοίρα και είχε χαθεί με το αεροπλάνο στο πέλαγος. «Δεν μπορώ να το δεχτώ. Να χάνουμε έτσι τα παιδιά μας. Γιατί;», φώναζαν οι συγγενείς της οικογένειας. Ο πατέρας του νεκρού υποσμηναγού όταν πληροφορήθηκε το θάνατο του γιου του, υπέστη καρδιακό επεισόδιο.
Τα στεφάνια στην κηδεία ήταν αμέτρητα. Προέρχονταν από τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, από τον αρχηγό της αντιπολίτευσης Ανδρέα Παπανδρέου και από τους αρχηγούς όλων των άλλων κομμάτων. Αυτό που ξεχώριζε βέβαια, ήταν ένα μπουκέτο κόκκινα τριαντάφυλλα. Προέρχονταν από το κορίτσι του, που εκείνη τη μέρα θα αρραβωνιάζονταν.
Η ανδρεία και η αυταπάρνηση του Σιαλμά δεν πέρασαν απαρατήρητες. Το ακρωτήριο νότια του Αγίου Ευστρατίου μετονομάστηκε σε «Νικόλαος Σιαλμάς», ενώ εκεί υπάρχει και ένα επιβλητικό μνημείο με σπαρτιατική ασπίδα, δόρυ και την επιγραφή «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ».
O πατέρας του όταν αντίκρισε το μνημείο είπε: «Θυμάμαι που από πιτσιρικάς μου έλεγε “Θα με γράψουν με μεγάλα γράμματα! Θα φτάσω ψηλά”. Όμως, δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε τι εννοούσε. Πιστεύαμε ότι το έλεγε επειδή θα έμπαινε στη Σχολή Ικάρων. Πού να καταλάβουμε τι ήθελε να μας πει τότε, μιλώντας γι’ αυτά τα μεγάλα γράμματα».
Στη μνήμη του τελούνται κάθε χρόνο τελετές τιμής, στις οποίες συμμετέχουν εκπρόσωποι της Πολεμικής Αεροπορίας, της κυβέρνησης, η τοπική κοινωνία – ακόμη και ο αρχηγός του ΓΕΕΘΑ πετά με F-16 πάνω από το μνημείο, σε συμβολική πτήση φόρου τιμής.
Ο ίδιος ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Παναγιωτόπουλος, τόνισε πως ο Σιαλμάς ήταν «ο ήρωας μιας καθημερινότητας που βιώνουν χρόνια οι ακρίτες», αναδεικνύοντας με την πράξη του την πίστη και την αυταπάρνηση των χειριστών της Πολεμικής Αεροπορίας.
Σε ανάλογο τόνο, άλλοι επισήμαναν πως “πρόσωπα όπως ο Νικόλαος Σιαλμάς θυμίζουν την υποχρέωσή μας να μένουμε πιστοί και συνεπείς στον όρκο να προασπίσουμε την πατρίδα…”
Σήμερα, πάνω από 30 χρόνια μετά, η μνήμη του παραμένει ζωντανή: νέοι πιλότοι εμπνέονται από την ιστορία του, οι κάτοικοι του Αγίου Ευστρατίου διατηρούν την τιμή του ζωντανή με σεβασμό και τελετές, και οι Ένοπλες Δυνάμεις τιμούν κάθε χρόνο το θάρρος του «Ίκαρου» που πέταξε ψηλά για την πατρίδα. Η θυσία του Σιαλμά παραμένει σύμβολο ανδρείας, αφοσίωσης και πίστης στο καθήκον – μια αυταπάρνηση που δεν σβήνει με τον καιρό, αλλά χαράσσεται ανεξίτηλα στις ψυχές όλων όσοι υπερασπίζονται τον εθνικό μας ουρανό.
