Στην Ελλάδα του 2024, γίνεται συνεχώς λόγος περί του αν έχουμε κράτος δικαίου, με τον όρο να χρησιμοποιείται τόσο συχνά στον αντιπολιτευτικό λόγο, ώστε να χάνει την σημασία και το ειδικό του βάρος, πράγμα από μόνο του επικίνδυνο για το ανοσοποιητικό μιάς ευνομούμενης δημοκρατίας.
Προς ενίσχυση του δημοσίου διαλόγου περί κράτους δικαίου, θα ήταν ωφέλιμο να αναζητήσουμε την αληθινή σημασία του αλλά και την ιστορική του διαδρομή. Τι είναι
λοιπόν, κράτος δικαίου;
Κράτος δικαίου είναι το κράτος το οποίο σέβεται και δεσμεύεται από τους νόμους που το ίδιο θεσπίζει,προστατεύει βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και περιορίζει την αυθαιρεσία των
κυβερνώντων.
Πιό συγκεκριμένα, σε ένα κράτος δικαίου το κράτος πράττει μόνο όσα προβλέπονται από το Σύνταγμα και τους νόμους ενώ αντιστρόφως ο πολίτης πράττει όσα δεν απαγορεύονται.
Εξοπλισμένοι με έναν απλό, πλην όχι απλοϊκό, ορισμό του όρου, στρεφόμαστε στο δεύτερο
ερώτημα, ποιά η ιστορική του διαδρομή στην νεότερη Ελλάδα & ποιοί θεσμοί το ενίσχυσαν;
Σημαντικός θεσμός για την τότε ενίσχυση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως
των ανωμάλων συνθηκών που ακολούθησαν το 1915-1967, ήταν η δημιουργία εκλογοδικείου με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1911, το οποίο είχε την αρμοδιότητα ελέγχου του κύρους των βουλευτικών εκλογών.
90 χρόνια αργότερα, νέο κεφάλαιο άνοιξε με την κατοχύρωση τον ανεξάρτητων αρχών στο
Σύνταγμα το 2001.
Για παράδειγμα, το άρθρο 9 του Συντάγματος αναφέρεται σε ανεξάρτητη αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων, όπερ και εγένετο η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Μία συνταγματικά κατοχυρωμένη ανεξάρτητη δημόσια αρχή, η οποία έχει ως αποστολή της την εποπτεία της εφαρμογής του ΓΚΠΔ (GDPR) και άλλων ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
Περαιτέρω, με το το άρθρο 103 παρ. 9 του Συντάγματος, προβλέπεται ως ανεξάρτητη αρχή ο συνήγορος του πολίτη, ο οποίος λειτουργεί ως θεματοφύλακας των δικαιωμάτων στον
δημόσιο και ιδιωτικό τομέα,με ιδιαίτερη έμφαση στην παρακολούθηση και προώθηση της
εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης, των δικαιωμάτων του παιδιού και των ευπαθών
ομάδων.
Έπειτα, με το άρθρο 15 παρ. 2 κατοχυρώνεται ρητά στο Σύνταγμα το Εθνικό Συμβούλιο
Ραδιοτηλεόρασης, που σκοπό έχει τον άμεσο έλεγχο του κράτους επί της ραδιοφωνίας και
της τηλεόρασης για την εξασφάλιση της τηρήσεως των συνταγματικών επιταγών της
αντικειμενικότητας, ισομέρειας & ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων, προστασίας της
αξίας του ανθρώπου και των ανηλίκων.
Σημαντική ήταν και η κατοχύρωση της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 19 του Συντάγματος, με σκοπό
την προστασία του απορρήτου των επιστολών, της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας
με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, καθώς και την ασφάλεια των δικτύων και πληροφοριών.
Καθοριστικότερο ρόλο όλων έπαιξε το άρθρο 103 παρ. 7 που προβλέπει την σύσταση
ανεξάρτητης αρχής για της προσλήψεις δημοσίων υπαλλήλων με αντικειμενικά κριτήρια και
εγένετο… ΑΣΕΠ, βοηθώντας έτσι στην καταπολέμηση της ευνοιοκρατίας και στον
εκσυγχρονισμό της χώρας.
Εν κατακλείδι, εξοπλισμένοι με μία έναν λειτουργικό ορισμό του κράτους δικαίου και μία
περιληπτική σύνοψη της ιστορίας του στην Ελλάδα μέσω της αναδρομής σε θεσμούς και
μεταρρυθμίσεις του συντάγματος, μπορείτε να εμπλουτίσετε την επιχειρηματολογία σας και
να συνεισφέρετε σε ένα καλύτερο δημόσιο διάλογο.
Αλέξανδρος Χασανέας
Φοιτητής Νομικής Αθηνων
