Το φιλότιμο αποτελεί ίσως την πιο αναγνωρίσιμη και συγχρόνως αινιγματική λέξη της ελληνικής γλώσσας. Την παρουσιάζουμε στον υπόλοιπο κόσμο ως το απόλυτο διαβατήριο της ηθικής μας συγκρότησης, έναν ακρογωνιαίο λίθο της κουλτούρας μας. Παρόλα αυτά, όταν καλούμαστε να το αποδείξουμε στην πράξη, συχνά αναρωτιόμαστε αν η χρήση της λέξης έχει καταντήσει περισσότερο μια μορφή κοινωνικής αυτοπροβολής παρά ένας γνήσιος οδηγός συμπεριφοράς. Το να δηλώνεις φιλότιμος είναι εύκολο· το να υπηρετείς το φιλότιμο σε περιόδους κρίσης, στις διαπροσωπικές σχέσεις ή στον επαγγελματικό στίβο, απαιτεί μια εσωτερική διεργασία που ξεπερνά τα όρια της ευκολίας. Η πραγματική δοκιμασία του φιλότιμου ξεκινά μέσα στην οικογενειακή εστία, εκεί όπου οι αξίες μεταλαμπαδεύονται χωρίς περιστροφές. Πώς αντιδρούμε όταν τα παιδιά μας παρατηρούν τις μικρές μας παραβάσεις, την έλλειψη ενσυναίσθησης ή την επιλογή του δρόμου της μικρής αντίστασης;
Η γονεϊκότητα είναι το πεδίο όπου το φιλότιμο μετατρέπεται από ιδεατή έννοια σε καθημερινή πρακτική. Αν θέλουμε οι επόμενες γενιές να είναι όντως φιλότιμες, οφείλουμε να γίνουμε εμείς τα ζωντανά παραδείγματα της ανιδιοτέλειας και του σεβασμού προς το κοινό καλό, δείχνοντας ότι η αρετή δεν είναι μια επετειακή αναφορά, αλλά ένας διαρκής αγώνας. Συχνά αναρωτιόμαστε γιατί η κοινωνική μας συνοχή δοκιμάζεται τόσο έντονα. Ίσως η απάντηση να κρύβεται στο γεγονός ότι έχουμε εθιστεί στο να «πουλάμε» το φιλότιμο ως εθνικό χαρακτηριστικό, παραμερίζοντας την ουσιαστική, συχνά επίπονη εφαρμογή του. Το φιλότιμο απαιτεί θυσίες· απαιτεί να βάλεις το «εμείς» πάνω από το «εγώ», ακόμη και όταν κανείς δεν σε κοιτάζει. Όταν επιλέγουμε τη βόλεψη έναντι της τιμής, ή όταν περιορίζουμε την ευθύνη μας μόνο στον στενό κύκλο των ανθρώπων μας, απομακρυνόμαστε από αυτό που υποτίθεται ότι πρεσβεύουμε.
Η αληθινή πρόκληση είναι να ζήσουμε σύμφωνα με το βάρος που φέρει αυτή η λέξη. Τελικά, το φιλότιμο δεν είναι ένας τίτλος τιμής που κληρονομήσαμε, αλλά μια απόφαση που λαμβάνουμε κάθε πρωί όταν αντικρίζουμε τον καθρέφτη μας. Είναι ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στους συνανθρώπους μας, στα προβλήματα της κοινότητας και στο χρέος μας προς το μέλλον. Αν επιλέξουμε να το ζήσουμε με αυθεντικότητα, τότε θα πάψει να είναι μια λέξη για να καυχιόμαστε και θα γίνει ο φωτεινός οδηγός της καθημερινότητάς μας. Ας αναλογιστούμε λοιπόν αν οι πράξεις μας σήμερα αντικατοπτρίζουν όντως το υψηλό νόημα που διακηρύσσουμε, ή αν χρειαζόμαστε μια ριζική αναθεώρηση της στάσης μας για να δικαιώσουμε την ιστορική μας κληρονομιά.
