Ο αφθώδης πυρετός, μια εξαιρετικά μεταδοτική ιογενής νόσος που προσβάλλει τα ζώα, έχει κάνει την επανεμφάνισή του, αποτελώντας την τρίτη ζωονόσο που διασχίζει τα εθνικά σύνορα μόλις μέσα στα τελευταία τρία χρόνια. Αυτή η εξέλιξη πυροδοτεί έντονες ανησυχίες, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη ότι τα προϊόντα που λαμβάνονται από νοσούντα ζώα, όπως το κρέας και το γάλα, αποκτούν ακαταλληλότητα για κατανάλωση. Η χώρα αντιμετωπίζει πλέον την πρόκληση της διαχείρισης μιας ασθένειας που, αν και δεν έχει την ίδια θνησιμότητα με την πανώλη ή την ευλογιά, ενέχει σημαντικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και την κτηνοτροφική παραγωγή. Η ανησυχία εντείνεται από την ευκολία μετάδοσης του ιού και την πιθανότητα περαιτέρω εξάπλωσής του, καθιστώντας απαραίτητη την επαγρύπνηση και την άμεση λήψη προληπτικών μέτρων σε όλα τα επίπεδα.
Οι ομοιότητες του αφθώδους πυρετού με παλαιότερες, καταστροφικές πανδημίες, όπως η πανώλη, που άλλαξε δραματικά την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας, και η ευλογιά, που στοίχισε εκατομμύρια ζωές, είναι επιφανειακές όσον αφορά την άμεση θνησιμότητα, αλλά ουσιαστικές όσον αφορά την ικανότητα ταχείας εξάπλωσης και πρόκλησης πανικού. Ωστόσο, οι διαφορές είναι εξίσου σημαντικές. Ο αφθώδης πυρετός αφορά πρωτίστως τα ζώα, και η μετάδοσή του στον άνθρωπο, αν και εφικτή, δεν είναι τόσο συχνή ή θανατηφόρα όσο στις προαναφερθείσες ασθένειες. Η ανησυχία, επομένως, εστιάζεται κυρίως στην οικονομική καταστροφή που μπορεί να επιφέρει στην κτηνοτροφία, αλλά και στον πιθανό κίνδυνο για την ασφάλεια των τροφιμων. Η επανεμφάνισή του μετά από μακροχρόνια απουσία υποδηλώνει πιθανές αδυναμίες στον έλεγχο των ελληνοτουρκικών συνόρων και στην τήρηση των σχετικών διατάξεων.
Η πρόσφατη εμφάνιση του αφθώδους πυρετού στη χώρα μας σηματοδοτεί μια ανησυχητική αλλαγή στην επιδημιολογική εικόνα, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη την απουσία του για σημαντικό χρονικό διάστημα. Η επαναφορά μιας τέτοιας ζωονόσου θέτει επιτακτικά το ερώτημα για την επάρκεια και την αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων συστημάτων επιτήρησης και ελέγχου. Η ικανότητα πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και ταχείας εκρίζωσης ζωονόσων είναι κρίσιμη παράμετρος για την προστασία τόσο της δημόσιας υγείας όσο και της οικονομίας. Είναι επιτακτική η ανάγκη να αξιολογηθούν οι τρέχουσες διαδικασίες, να ανανεωθούν τα πρωτόκολλα και να ενισχυθούν οι αρμόδιοι φορείς, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά μελλοντικές απειλές, ιδίως σε μια εποχή όπου οι μετακινήσεις και το εμπόριο διευκολύνουν την ταχεία εξάπλωση των ασθενειών. Η διαπίστωση ότι ο αφθώδης πυρετός έχει πλέον ενταχθεί στη λίστα των ζωονόσων που διασχίζουν τα σύνορα, και μάλιστα τρίτη φορά σε ένα διάστημα μόλις τριών ετών, αναδεικνύει μια συστημική αδυναμία.
Πέραν της άμεσης ανησυχίας για την ασφάλεια των τροφίμων, και συγκεκριμένα των γαλακτοκομικών και ζωικών προϊόντων, τίθεται το ερώτημα για την ολική ευρωστία των μηχανισμών που υποτίθεται ότι προστατεύουν τη χώρα από τέτοιες εισαγωγές. Τα συστήματα παρακολούθησης και εκρίζωσης ζωονόσων καλούνται να αποδείξουν την αξιοπιστία τους, εστιάζοντας όχι μόνο στην αντιμετώπιση των κρουσμάτων, αλλά και στην αποτροπή της εισόδου και εξάπλωσής τους. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η αμέλεια ή η ελλιπής προετοιμασία μπορεί να οδηγήσει σε δυσβάσταχτες συνέπειες, τόσο για την υγεία των πολιτών όσο και για την οικονομία.
