Σαν σήμερα, στις 12 Ιουνίου του 1914, η ιστορία σηματοδοτήθηκε από μια ξημερώνοντας την αρχή μιας σκοτεινής περιόδου. Η Φώκαια, μια πόλη στην δυτική Μικρά Ασία, κοντά στην Σμύρνη, όπου ο ελληνικός πληθυσμός άνθιζε για αιώνες, έγινε το επίκεντρο μιας βίαιης εισβολής. Ήταν η πρώτη συστηματική ενέργεια των Νεότουρκων, που είχαν καταλάβει την εξουσία, εναντίον των ελληνικών κοινοτήτων ολόκληρης της περιοχής. Η επίθεση φίμωσε τις φωνές, άδειασε σπίτια και έσπειρε τον φόβο, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός στυγνού προγράμματος εθνικής εκκαθάρισης. Η Φώκαια, με την πλούσια πολιτιστική και εμπορική της ζωή, βρέθηκε να αιματοκυλίεται, σαν ένα δυσάρεστο προοίμιο των επερχόμενων δεινών. Το ιστορικό πλαίσιο ήταν εξαιρετικά εύθραυστο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, αποδυναμωμένη από τις καταστροφικές απώλειες των Βαλκανικών Πολέμων, βρισκόταν σε αναταραχή.
Η εσωτερική αστάθεια και οι εθνικιστικές τάσεις των Νεότουρκων γαλούχησαν ένα κλίμα μίσους και καχυποψίας προς τους χριστιανικούς πληθυσμούς, ιδίως τους Έλληνες, που θεωρούνταν προαιώνιοι «εχθροί» και «υποκινητές» δυτικών συμφερόντων. Οι πρόσφατοι πόλεμοι είχαν τροφοδοτήσει την επιθετικότητα και την επιθυμία για «εθνική ομοιογένεια», μετατρέποντας τις εθνοτικές μειονότητες σε αποδιο chânτου. Η Φώκαια, ως ένα σημαντικό ελληνικό κέντρο, αποτέλεσε ιδανικό στόχο για να σταλεί ένα σαφές μήνυμα. Οι Νεότουρκοι, έχοντας καταλάβει την εξουσία από το 1908, είχαν θέσει ως πρωταρχικό στόχο την εδραίωση της οθωμανικής εξουσίας και την απώθηση κάθε «ξένης» επιρροής, που συχνά ταύτιζαν με τα ελληνικά συμφέροντα. Η προοπτική να αποσπαστούν οθωμανικά εδάφη ή να αυτονομηθούν διάφορες κοινότητες, τους οδηγούσε σε ακραίες λύσεις. Η Φώκαια, με τη γεωγραφική της θέση και την έντονη εμπορική της δραστηριότητα, αποτελούσε ένα σύμβολο της ελληνικής παρουσίας και ευημερίας στη Μικρά Ασία.
Η επίθεση εναντίον της δεν ήταν ανόητη, αλλά μια στρατηγική κίνηση, σχεδιασμένη για να τρομοκρατήσει, να εκτοπίσει και να υπονομεύσει την αντίσταση των Ελλήνων, προετοιμάζοντας το έδαφος για μεγαλύτερες εθνικές εκκαθαρίσεις. Η επίθεση στη Φώκαια, παρότι συνήθως επισκιάζεται από μεταγενέστερα, μεγαλύτερα γεγονότα, υπήρξε ένα ξεκάθαρο «προοίμιο» της καταστροφής που ακολούθησε. Ήταν ένα από τα πρώτα, οργανωμένα περιστατικά βίας και εκτοπισμού, που έδειξαν τη μεθοδικότητα και την αγριότητα των προθέσεων του νεότουρκικου καθεστώτος. Η σφαγή και οι πρώτες εκτοπίσεις Ελλήνων από την Φώκαια, που έλαβαν χώρα αυτήν την ημέρα, δεν ήταν τυχαία γεγονότα, αλλά αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου, καλά σχεδιασμένου σχεδίου. Αυτή η επώδυνη μνήμη, της 12ης Ιουνίου 1914, παραμένει ένα διαρκές υπενθύμιση της τραγωδίας που έμελλε να πλήξει ολόκληρες κοινότητες, σημαδεύοντας ανεξίτηλα την ιστορία του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
