Η Τουρκία, μέσω μιας σειράς καλά ενορχηστρωμένων κινήσεων, προχωρά στην υλοποίηση ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου που έχει ως στόχο την αλλαγή του status quo στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Το επίκεντρο αυτής της στρατηγικής είναι η προσπάθεια «νομιμοποίησης» των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών», δηλαδή περιοχών για τις οποίες η Άγκυρα εγείρει αμφισβητήσεις αναφορικά με την κυριαρχία ή τα δικαιώματα των γειτονικών κρατών. Ουσιαστικά, η Τουρκία επιδιώκει να «ξεπλύνει» διεθνώς αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες και εναέριους χώρους, καθιστώντας τα μέρος μιας νέας, «αναθεωρημένης» πραγματικότητας. Αυτή η τακτική, που συχνά παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και τις συμβατικές υποχρεώσεις, αποσκοπεί τελικά στην αποδυνάμωση, αν όχι στην πλήρη εξάλειψη, της άμεσης θαλάσσιας και γεωγραφικής συνέχειας που συνδέει την Ελλάδα και την Κύπρο. Η προσπάθεια αυτή δεν είναι νέα, ωστόσο η ένταση και η συστηματικότητα με την οποία υλοποιείται τους τελευταίους μήνες προκαλεί έντονη ανησυχία στα γεωπολιτικά παρατηρητήρια.
Η στρατηγική αυτή εκδηλώνεται με πολλαπλούς τρόπους. Εκτός από τις συνεχείς ρητορικές αμφισβητήσεις και την επανειλημμένη παραβίαση του εθνικού εναέριου χώρου, η Τουρκία προχωρά σε ενέργειες που ουσιαστικά αμφισβητούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και της Κύπρου σε θαλάσσιες ζώνες. Η υιοθέτηση μιας «επιλεκτικής» ερμηνείας του διεθνούς δικαίου, κυρίως του Δικαίου της Θάλασσας, όπου η Άγκυρα αποδίδει διαφορετικό βάρος σε άρθρα και αρχές ανάλογα με τα συμφέροντα της, είναι χαρακτηριστική. Η προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων, όπως η έκδοση χωρικών υδάτων ή η άσκηση δραστηριοτήτων σε περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί ΑΟΖ της, καθιστά το πρόβλημα πολυδιάστατο και ιδιαιτέρως πολύπλοκο. Η διπλωματική «πάλη» που λαμβάνει χώρα σε όλα τα επίπεδα, από τις Βρυξέλλες έως τις πρωτεύουσες της περιοχής, αποτυπώνει τη σοβαρότητα της κατάστασης και τις διεθνείς προεκτάσεις της.
Η επιδίωξη της Άγκυρας δεν είναι απλώς η αμφισβήτηση μεμονωμένων νησιών ή βραχονησίδων, αλλά η θεμελιώδης αλλαγή της γεωγραφικής και νομικής πραγματικότητας στην περιοχή. Εάν επιτύχει, θα αποκτήσει de facto έλεγχο ή τουλάχιστον τεράστια επιρροή σε θαλάσσιες περιοχές που είναι κρίσιμες για την Ελλάδα, τόσο από άποψη εθνικής ασφάλειας όσο και οικονομικής ανάπτυξης. Η αποδυνάμωση της θαλάσσιας συνέχειας Ελλάδας-Κύπρου θα συνεπάγεται άμεσα αρνητικές επιπτώσεις στις δυνατότητες αμυντικής συνεργασίας, στην εκμετάλλευση κοιτασμάτων φυσικού αερίου και την άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η Τουρκία, με αυτή την προσέγγιση, φιλοδοξεί να εδραιωθεί ως ο «ρυθμιστής» της Ανατολικής Μεσογείου, αγνοώντας τις έννομες θέσεις των γειτόνων της και θέτοντας σε κίνδυνο την περιφερειακή σταθερότητα. Η διεθνής κοινότητα καλείται να αντιδράσει αποτελεσματικά, προτού η «νομιμοποίηση» αυτών των «γκρίζων ζωνών» καταστεί αμετάκλητη.
Οι «γκρίζες ζώνες», όπως τις ορίζει και τις προωθεί η Άγκυρα, δεν είναι απλώς θεωρητικές αμφισβητήσεις, αλλά γίνονται αντικείμενο συγκεκριμένων δράσεων που έχουν στόχο την εδραίωσή τους. Αυτό περιλαμβάνει την έκδοση πλοηγικών, την άσκηση δραστηριοτήτων έρευνας και διάσωσης, και την προβολή της «αναθεωρημένης» της θέσης σε διεθνή φόρουμ. Ουσιαστικά, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει αμφισβητούμενες περιοχές σε de facto τουρκική «σφαίρα επιρροής», δημιουργώντας ένα πλέγμα προκλήσεων που δυσχεραίνει τις διπλωματικές προσπάθειες για αποκλιμάκωση. Η προσπάθεια αυτή, εάν δεν αντιμετωπιστεί με αποφασιστικότητα και με την αρωγή της διεθνούς νομικής τάξης, απειλεί να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο για τις σχέσεις μεταξύ κρατών και να διαταράξει μόνιμα την ισορροπία δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή. Η επόμενη μέρα στην Ανατολική Μεσόγειο θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από την ικανότητα των εμπλεκόμενων κρατών να αποτρέψουν τέτοιες μονομερείς ενέργειες που υπονομεύουν τις αρχές του διεθνούς δικαίου και την ειρηνική επίλυση των διαφορών.
