Η Ευρωπαϊκή Ένωση, εδώ και μία τουλάχιστον δεκαετία, έχει θέσει ως κεντρικό στόχο την υλοποίηση του οράματος για «ψηφιακά σύνορα», στοχεύοντας στην πλήρη αυτοματοποίηση και την ενίσχυση της ασφάλειας των εξωτερικών της ορίων. Ένα από τα θεμελιώδη βήματα προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η επικείμενη καθιέρωση της συλλογής βιομετρικών στοιχείων – όπως δακτυλικά αποτυπώματα και ψηφιακές φωτογραφίες – από κάθε υπήκοο τρίτης χώρας κατά την είσοδό του στον χώρο Σένγκεν. Η προθεσμία για την πλήρη εφαρμογή αυτού του συστήματος πλησίαζε, υποχρεώνοντας όλες τις χώρες-μέλη να είναι έτοιμες για την υλοποίησή του σε όλα τα σημεία εισόδου, αεροδρόμια, λιμάνια και χερσαία σύνορα. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα, αιφνιδιάζοντας τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ανακοίνωσε την απόφασή της να αναστείλει τη λήψη βιομετρικών στοιχείων για τους Βρετανούς πολίτες.
Η απόφαση αυτή, που λήφθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα ομοιομορφίας που διέπει τους κανονισμούς της ζώνης Σένγκεν και την ευρύτερη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενιαία διαχείριση των συνόρων. Η επίσημη αιτιολογία πίσω από την κίνηση αυτή δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί πλήρως, ωστόσο, εκτιμάται ότι συνδέεται με την αποφυγή καθυστερήσεων και την διευκόλυνση των Βρετανών τουριστών, έπειτα από το Brexit. Η προηγούμενη πολιτική απαιτούσε την καταγραφή βιομετρικών δεδομένων από όλους τους επισκέπτες εκτός ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των Βρετανών, σηματοδοτώντας την πλήρη συμμόρφωση με τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η αναστολή αυτή, όμως, δημιουργεί ένα κενό στην εφαρμογή, θέτοντας εν αμφιβόλω την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και ενδεχομένως δίνοντας ερέθισμα και σε άλλες χώρες να ακολουθήσουν παρόμοια μονομερή μονοπάτια.
Η κίνηση της Ελλάδας εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την τήρηση των συμφωνημένων κοινών ευρωπαϊκών προτύπων και την ασφάλεια των συνόρων. Η καθιέρωση του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (EES) και του Συστήματος Ταξιδιωτικής Πληροφόρησης και Αδειοδότησης (ETIAS) αποτελούν πυλώνες της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενίσχυση της ασφάλειας και την ουσιαστική παρακολούθηση των μετακινήσεων προσώπων εκτός του χώρου Σένγκεν. Η απόφαση της Αθήνας, η οποία ουσιαστικά εξαιρεί τους πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου από τη διαδικασία συλλογής βιομετρικών δεδομένων, δημιουργεί μια άνιση μεταχείριση σε σχέση με πολίτες άλλων τρίτων χωρών. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυσκολίες στην αποτελεσματική ταυτοποίηση και επιτήρηση, παραβιάζοντας τη λογική της ενιαίας ευρωπαϊκής αντίδρασης σε ζητήματα ασφάλειας. Είναι άγνωστο προς το παρόν ποιες θα είναι οι άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες της απόφασης αυτής για τις σχέσεις της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα υπόλοιπα κράτη μέλη του χώρου Σένγκεν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επενδύσει σημαντικούς πόρους και έχει καταβάλει μεγάλη προσπάθεια για την εναρμόνιση των διαδικασιών στα εξωτερικά σύνορα, με σκοπό την αποτροπή παράνομης μετανάστευσης και την αντιμετώπιση τρομοκρατικών απειλών. Η μονομερής αυτή ενέργεια της Ελλάδας μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την συνοχή και την αποτελεσματικότητα αυτών των προσπαθειών, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις και αμφισβήτηση της ενιαίας προσέγγισης. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να απασχολήσει έντονα τις ευρωπαϊκές διπλωματικές και πολιτικές αρένες τις επόμενες ημέρες, καθώς η ισορροπία μεταξύ διευκόλυνσης του τουρισμού και διασφάλισης της εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας τίθεται υπό αμφισβήτηση.