Το ΠΑΣΟΚ, σε μια στιγμή που θα έπρεπε να εστιάζει στην ανασύνταξη και την εξωστρέφεια, μοιάζει να έχει αναπτύξει μια ανησυχητική ικανότητα για αυτο-αποδιοργάνωση, συχνά λίγο πριν από κρίσιμες πολιτικές μάχες. Η πρόσφατη απόφαση για τη διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου από την Κοινοβουλευτική Ομάδα δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα μεμονωμένο πειθαρχικό περιστατικό. Αντιθέτως, σηματοδοτεί την επίσημη παραδοχή μιας βαθιάς και πολυεπίπεδης εσωκομματικής κρίσης που καλό θα ήταν να είχε αντιμετωπιστεί νωρίτερα. Την ίδια στιγμή που η ηγεσία του κόμματος, από τα κεντρικά γραφεία στη Χαριλάου Τρικούπη, διακηρύσσει με έμφαση την ανάγκη για «διεύρυνση» των βάσεων και την ολοκλήρωση μιας στρατηγικής ανασυγκρότησης ενόψει του προσεχούς συνεδρίου, η πρακτική επιλογή να απομονωθεί ένα στέλεχος, ανεξαρτήτως των λόγων, δείχνει μια εσωτερική αντίφαση.
Φαίνεται να προκρίνεται η οδός του διαχωρισμού και της εσωστρέφειας, παρά η λύση της σύνθεσης και της ενότητας, αφήνοντας αναπάντητα σημαντικά ζητήματα. Η κίνηση αυτή, αντί να στείλει το μήνυμα της συλλογικότητας και της ενότητας που θα ευνοούσε μια επιτυχημένη πορεία προς το συνέδριο, δημιουργεί περισσότερα ερωτηματικά παρά απαντήσεις. Η διαδικασία της «διεύρυνσης», αν θέλει να είναι ουσιαστική και όχι απλώς μια επικοινωνιακή τακτική, απαιτεί ανοιχτές διαδικασίες, διάλογο και, κυρίως, την κατανόηση των διαφορετικών απόψεων εντός του κόμματος. Η απομόνωση ενός κοινοβουλευτικού μέλους, όσο διαφωνίες κι αν υπήρχαν, δημιουργεί ένα κλίμα φόβου και περιορίζει την ελεύθερη έκφραση, πράγμα που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις διακηρύξεις για ανανέωση και προσέλκυση νέων δυνάμεων. Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο», δηλαδή το ζήτημα της αντικειμενικής αξιολόγησης των αιτιών που οδήγησαν σε αυτήν την κατάσταση και η ουσιαστική αντιμετώπισή τους, παραμένει αγνοημένος, με το κόμμα να επιλέγει τον δρόμο της επιφανειακής αντιμετώπισης.
Η προετοιμασία για ένα συνέδριο είναι εξ ορισμού μια περίοδος έντονης εσωκομματικής συζήτησης, όπου διαφορετικές ιδεολογικές τάσεις και προτάσεις αναδεικνύονται. Είναι η ευκαιρία για επανεξέταση της στρατηγικής, για επαναπροσδιορισμό του πολιτικού στίγματος και για την ενίσχυση της εκλογικής απήχησης. Όταν, όμως, η πολιτική σκηνή καλείται να ανταποκριθεί σε νέα δεδομένα και οι πολίτες αναζητούν λύσεις σε σύνθετα προβλήματα, μια τέτοια κίνηση φαίνεται να απομακρύνει το κόμμα από τον στόχο του. Αντί να αξιοποιηθεί η κοινοβουλευτική παρουσία ενός στελέχους για τη συμβολή του σε ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία, επιλέγεται η αποκοπή, με αποτέλεσμα την απώλεια μιας φωνής και πιθανώς την αποξένωση ενός ευρύτερου τμήματος του εκλογικού σώματος. Η εστίαση σε πειθαρχικά ζητήματα, αντί σε ουσιαστικό πολιτικό διάλογο, αποτελεί μια επικίνδυνη στρατηγική.
Η «διεύρυνση» που διαφημίζεται δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στα ερείπια της εσωστρέφειας και του διαχωρισμού. απαιτεί την ικανότητα να ενσωματωθούν και να αξιοποιηθούν οι διαφορετικές φωνές, να δημιουργηθεί γέφυρες επικοινωνίας αντί για τείχη. Η επιλογή της αποπομπής, εν προκειμένω, μοιάζει να είναι μια αντίδραση πανικού ή, ενδεχομένως, μια προσπάθεια εδραίωσης της εικόνας της «αποφασιστικότητας» με εσφαλμένο τρόπο. Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» δεν εξαφανίζεται επειδή τον αγνοούμε. Η βαθιά κρίση αξιών, η απομάκρυνση από τις αρχές της σοσιαλδημοκρατίας, η έλλειψη σαφούς πολιτικού οράματος και η αδυναμία σύνδεσης με τα προβλήματα της καθημερινότητας είναι οι πραγματικές προκλήσεις. Το συνέδριο θα πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία για την αντιμετώπισή τους, όχι μια ακόμη ευκαιρία για απόκρυψη και διαχείριση κρίσεων. Η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες στρατηγικές σπάνια οδηγούν σε μακροπρόθεσμη επιτυχία.
Συνολικά, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η επιλογή της απομόνωσης αντί της σύνθεσης, η διαχείριση της εσωτερικής κριτικής ως απειλής αντί για ευκαιρία, και η απόκρυψη των πραγματικών αιτίων της κρίσης, όπως ο «ελέφαντας στο δωμάτιο», δεν συνάδουν με τον στόχο της «διεύρυνσης» και της ανανέωσης. Το επερχόμενο συνέδριο θα πρέπει να αποτελέσει την αφορμή για μια ειλικρινή αυτοκριτική και για την ανάληψη τολμηρών αποφάσεων που θα ανατρέψουν την παγιωμένη εικόνα της εσωστρέφειας. Η ενότητα, ο ουσιαστικός διάλογος και η επαναπροσέγγιση των πολιτών με ρεαλιστικές προτάσεις είναι το κλειδί για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης και την επανατοποθέτηση του κόμματος στην πολιτική σκηνή. Η αποφυγή των δύσκολων ερωτημάτων και η επικέντρωση στην επιφανειακή διαχείριση κρίσεων, όπως αυτή της διαγραφής, μπορεί να προσφέρει προσωρινή ηρεμία, αλλά μακροπρόθεσμα οδηγεί σε αδιέξοδο και περαιτέρω αποδυνάμωση.
