Σημαντική ανησυχία επικρατεί από πλευράς του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με τον Ύπατο Αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα να εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά του για τις πρόσφατες νομοθετικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αφορούν τις διαδικασίες επιστροφής μεταναστών. Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση, όπως επισημαίνεται, φέρεται να θέτει εν αμφιβόλω θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γεγονός που γεννά σοβαρές ανησυχίες για την τύχη και την αντιμετώπιση των ατόμων που αναζητούν ασφάλεια και προστασία στην Ευρώπη. Ο Οργανισμός τονίζει την ανάγκη διασφάλισης ότι κάθε διαδικασία επιστροφής θα διεξάγεται με τρόπο που σέβεται την αξιοπρέπεια, την ανθρωπιά και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκομένων, αποφεύγοντας κάθε μορφή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, καθώς και την αποτροπή επαναπροώθησης σε χώρες όπου η ζωή ή η ελευθερία τους διατρέχει κίνδυνο.
Ο Ύπατος Αρμοστής επανειλημμένως έχει τονίσει τη δέσμευση της μεγαλύτερης δυνατής προστασίας για όσους αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους λόγω πολέμων, διώξεων ή φυσικών καταστροφών. Η νέα νομοθεσία, ωστόσο, κρίνεται ότι ενδέχεται να δημιουργήσει ένα κλίμα δυσπιστίας και να δυσχεράνει την πρόσβαση σε ουσιαστική προστασία, θέτοντας εμπόδια ακόμη και σε ευάλωτες ομάδες, όπως γυναίκες, παιδιά και θύματα βασανιστηρίων. Καλούνται τα κράτη μέλη της ΕΕ να επιδείξουν τη δέουσα προσοχή και να επανεξετάσουν τα επίμαχα σημεία, διασφαλίζοντας ότι οι μηχανισμοί επιστροφής δεν θα οδηγούν σε παραβιάσεις των εθνικών και διεθνών νομικών υποχρεώσεων, ενώ παράλληλα θα προωθούν μια πιο ανθρώπινη και αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης, βασισμένη στην αλληλεγγύη και το σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η ανησυχία του ΟΗΕ εστιάζεται ιδιαιτέρως στα κέντρα κράτησης και τις συνθήκες που επικρατούν σε αυτά, καθώς και στις εγγυήσεις που παρέχονται για την προσφυγή και την επανεξέταση των αποφάσεων.
Εκφράζεται ο φόβος ότι η πολιτική των «επιστροφών», αν δεν συνοδεύεται από επαρκείς μηχανισμούς προστασίας και αξιοκρατικές διαδικασίες, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παραβιάσεις, δίνοντας προτεραιότητα στην αποτροπή και την απέλαση έναντι της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του δικαιώματος στην ασφάλεια. Ο Οργανισμός καλωσορίζει κάθε ειλικρινή προσπάθεια για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που παρουσιάζει η μετανάστευση, αλλά υπογραμμίζει ότι αυτή η προσπάθεια δεν πρέπει ποτέ να γίνεται εις βάρος των πιο ευάλωτων ανθρώπων και των θεμελιωδών ανθρωπιστικών αρχών. Επιπλέον, ο Ύπατος Αρμοστής συνιστά στα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών της μετανάστευσης, συνεργαζόμενα με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, παρέχοντας παράλληλα ουσιαστική βοήθεια και στήριξη στους πρόσφυγες και τους αιτούντες άσυλο. Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που προάγει την ενσωμάτωση, την αλληλεγγύη και την πλήρη τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι, κατά την άποψη του ΟΗΕ, ο μόνος δρόμος για τη βιώσιμη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης και ανθρωπίστριας κοινωνίας για όλους, ανεξαρτήτως της προέλευσής τους, διασφαλίζοντας ότι η Ευρώπη θα παραμείνει φάρος προστασίας και ελπίδας.
Η συνεργασία και ο διάλογος με όλους τους αρμόδιους φορείς είναι ζωτικής σημασίας για την εξεύρεση ισορροπημένων λύσεων που θα σέβονται την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια.
