Πάνω από ένας μήνας έχει περάσει που η Κα. Μπεκατώρου με τις αποκαλύψεις που έκανε έριξε το πρώτο κομμάτι ενός ντόμινο · το ελληνικό #metoo είχε ξεκινήσει.
Το μεγάλο «μπαμ» έγινε στο χώρο της υποκριτικής, με μεγάλα ονόματα να βρίσκονται αντιμέτωπα με πληθώρα καταγγελιών. Δεν έχει νόημα να αναφέρουμε τις λεπτομέρειες, οι οποίες επαναλαμβάνονται καθημερινά, αλλά να κάνουμε ένα βήμα πιο βαθιά στις υποθέσεις αυτές. Να προσπαθήσουμε να δούμε τι φταίει που όχι μόνο πήραν τόσο καιρό να αποκαλυφθούν, αλλά και το πώς μπορούμε να αποτρέψουμε παρόμοιες καταστάσεις στο μέλλον.
Πριν ξεκινήσουμε να μιλάμε για αυτά τα θέματα θα ήταν καλό να βάλουμε κάποιες βάσεις. Το «όχι» είναι «ΟΧΙ» οποιαδήποτε στιγμή ειπωθεί. Δεν έχει σημασία αν στο λέει μετά το «γεια» της πρώτης γνωριμίας, αν είστε στον καναπέ σου για «Netflix and chill» ή αν είστε γυμνοί στο κρεβάτι και άλλαξε γνώμη τελευταία στιγμή. Σημασία έχει ότι το είπε. Δεν έχει «ναι μεν αλλά», δεν έχει «μα», δεν έχει αστερίσκους.
Οι ιστορίες των θυμάτων συγκλονίζουν και χωρίς να θέλω να μειώσω σε καμία περίπτωση τα εγκλήματα εις βάρος τόσων, θα ήθελα να επικεντρωθώ στα πιο αδύναμα θύματα, τα παιδιά. Ακούσαμε για προπονητή που ήταν ερωτευμένος με την ανήλικη αθλήτριά του, για καθηγήτρια που πήγαινε σε ξενοδοχεία ημιδιαμονής με μαθητή της και ήθελε να κλεφτούν όταν αυτός θα ενηλικιωνόταν και, πιο πρόσφατα, την υπόθεση Λιγνάδη. Προφανώς όλα καταδικαστέα και οι δράστες φέρουν αποκλειστικό μερίδιο ευθύνης των πράξεών τους, αλλά μήπως και το Κράτος αμέλησε να πάρει μέτρα για να προφυλάξει τους ανήλικους;
Τα τελευταία 2,5 χρόνια ζω στη Σκωτία, μία χώρα αρκετά ευαισθητοποιημένη και που έχει χαράξει μια πολιτική πολύ διαφορετική από την Ελλάδα σε ό,τι έχει να κάνει με την προστασία των παιδιών. Χώρα που πιστεύει στην πρόληψη και επιβάλει νέα μέτρα προστασίας συνεχώς, εν αντιθέσει με την Ελλάδα, η οποία φαίνεται να κυβερνάται από τιμωρητική λογική, χωρίς να προσπαθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα από τη ρίζα του. Και εκεί ακριβώς εντοπίζεται μία διαχρονική άρνηση της Ελληνικής Πολιτείας να παραδεχτεί πως οι υπάρχουσες λύσεις δεν είναι αρκετές και να εξελιχθεί.
Στη Σκωτία, για να μπορέσει να έχει ένας ενήλικας αλληλεπίδραση με τα παιδιά, από οποιοδήποτε επίσημο πόστο, θα πρέπει να ανήκει στο λεγόμενο P.V.G. Scheme (Protected Vulnerable Groups), δηλαδή μία υπηρεσία της κυβέρνησης στην οποία μπορεί να κάνει αίτηση ο ενήλικας και να εγγραφεί στο μητρώο της και να μπορέσει να εργαστεί με ομάδες ανθρώπων που είναι προστατευόμενοι ή/και ευάλωτοι. Προφανώς, σε αυτές τις κατηγορίες εντάσσονται και οι ανήλικοι. Δάσκαλοι, καθηγητές, προπονητές και οποιοσδήποτε κατέχει πόστο με το οποίο έχει καθημερινή επαφή με παιδιά, υποχρεούται να ανήκει στο εν λόγω μητρώο και να έχει περάσει από έλεγχο μέσω αυτού.
Και εδώ έρχεται το δεύτερο σημείο ελέγχου · το ποιος μπορεί να κατέχει και τεχνικά αυτά τα πόστα. Για να γίνει κάποιος καθηγητής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα χρειάζεται μόνο να έχει πάρει ένα πτυχίο στην ανάλογη ειδικότητα. Με ένα πτυχίο Μαθηματικών, παραδειγματικά, είσαι και «αδιόριστος εκπαιδευτικός». Αυτό μόνο αρκεί. Δε θα μπω στη συζήτηση περί ικανότητας στη διδασκαλία αλλά στο πόσο φτωχό είναι το σύστημα προστασίας των παιδιών.
Ο οποιοσδήποτε πτυχιούχος έχει δικαίωμα να προσληφθεί και να διδάξει μία τάξη ανηλίκων. Χωρίς κανέναν έλεγχο και καμία γνώση της παιδαγωγικής διαδικασίας. Και το λέω αυτό ως απόφοιτος μίας τέτοιας σχολής στην Ελλάδα. Γιατί μπορεί τυπικά να μπορώ να προσληφθώ σε μία τέτοια θέση αλλά δε νομίζω ότι τα δύο μαθήματα επιλογής πάνω στη διδακτική να με μετατρέπουν ξαφνικά σε καθηγητή.
Στη Σκωτία, για να έχει κάποιος δικαίωμα να γίνει καθηγητής, αν ο τίτλος του πτυχίου του δεν είναι στην Εκπαίδευση, θα πρέπει να έχει μεταπτυχιακό πάνω στην εκπαίδευση. Όχι στη Φυσική, όχι στη Χημεία, όχι στην Ιστορία · ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Γιατί τα παιδιά είναι σα σφουγγάρια και αποθηκεύουν τα μηνύματα που λαμβάνουν. Οι έφηβοι χτίζουν τους χαρακτήρες τους βάσει των ερεθισμάτων που δέχονται.
Τόσο ο λόγος που χρησιμοποιείται, όσο και οι πράξεις ή η απουσία αυτών (π.χ. απουσία κριτικής σε σεξιστικά/ομοφοβικά/ρατσιστικά σχόλια) προς τους ανηλίκους ή μπροστά τους, θα πρέπει να είναι αυστηρά οριοθετημένα για να αποτρέψουν, αρχικά, τη δημιουργία οποιουδήποτε τραύματος και, επιπροσθέτως, τη μεταφορά μηνυμάτων ότι οποιαδήποτε διάκριση ή προσβολή του διαφορετικού είναι αποδεκτή.
Και εδώ αξίζει να γίνει μία ιδιαίτερη αναφορά στα σχολικά βιβλία. Τα βιβλία τα οποία ελέγχονται από το Υπουργείο Παιδείας. Το περιεχόμενό τους πρέπει να ελέγχεται από εξειδικευμένα άτομα και τα κοινωνικά μηνύματα που περνάνε μέσω αυτών να είναι επιτρεπτά για τις ηλικίες στις οποίες στοχεύουν. Στο βιβλίο της Νεοελληνικής Γλώσσας Τετράδιο Εργασιών για την Α’ Γυμνασίου, υπάρχει κείμενο το οποίο κάνει αναφορά σε ξεκάθαρη ερωτική σχέση ανάμεσα σε ενήλικο και ανήλικη μαθήτρια (Ενότητα 2, σελίδα 16 http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/pdf/8547/772/21-0033-02_Neoelliniki-Glossa_A-Gymnasiou_Tetradio-Ergasion/).
Χωρίς κανένα σχόλιο, αφήνεται ο μαθητής να θεωρεί φυσιολογικό φαινόμενο τη σεξουαλική σχέση ανάμεσα σε ενήλικο και ανήλικο. Επίσης, ο εκάστοτε φιλόλογος που θα βρεθεί ως καθηγητής, δεν είναι το κατάλληλα εκπαιδευμένα άτομο για να αναλύσει ένα θέμα τόσο μακριά από το αντικείμενό του. Τα πολλαπλά λάθη εκθέτουν τους υπεύθυνους για την έκδοση αυτού του βιβλίου και τραυματίζουν τους νεαρούς μαθητές.
Και περνώντας στο κομμάτι του αθλητισμού, παρόμοιοι κανόνες ισχύουν και εκεί. Χαώδης η διαφορά και σε αυτόν τον τομέα μεταξύ των δύο χωρών. Αν κάποιος θέλει να γίνει προπονητής στη Σκωτία σε ομάδες ανηλίκων, πέραν της συμμετοχής του στο προαναφερθέν P.V.G. Scheme, θα πρέπει να ακολουθήσει μαθήματα από την αντίστοιχη ομοσπονδία που θα είναι επικεντρωμένα σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες, οριοθετώντας τις επιτρεπτές συμπεριφορές και κάνοντας ξεκάθαρο του τι πρέπει να αποφεύγεται. Στην Ελλάδα λείπει ένα σύστημα εκπαίδευσης προπονητών για παιδιά.
Ακόμα και στο ποδόσφαιρο (το πλέον λαοφιλές άθλημα και στις δύο χώρες), ενώ στη Σκωτία υπάρχουν ξεχωριστές άδειες για όσους θέλουν να επικεντρωθούν στις νεαρότερες ηλικίες, στην Ελλάδα οι εκπαίδευση των προπονητών ξεκινούσε από τα μαθήματα της UEFA για τους μεγαλύτερους ηλικιακά εφήβους. Μόλις το 2018 διοργανώθηκε το UEFA D για την ενημέρωση προπονητών και εθελοντών (και γονέων) που σχετίζονται με τη λειτουργία ακαδημιών αλλά όπως γράφει και το επίσημο site της Ε.Π.Ο. “…η παρακολούθησή τους είναι υποχρεωτική για έναν, τουλάχιστον, εκπρόσωπο κάθε ακαδημίας…” · τα υπόλοιπα στελέχη των ακαδημιών;
Μόνο από την Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης γίνεται αναφορά στα διπλώματα Κατηγορίας Γ’ για τις ιδιαιτερότητες ως προς την ηλικία αλλά και πάλι χωρίς ξεκάθαρη εξειδίκευση πάνω σε αυτό το κομμάτι. Μηνύματα ομοφοβικά, ρατσιστικά, σεξιστικά και υπέρ διακρίσεων, τα οποία παρατηρούνται συνεχώς σε συνθήματα και σε πράξεις οπαδών, αναπαραγάγονται από προπονητές και επιτελεία (ακόμα και υποσυνείδητα) και κατά συνέπεια, νεότεροι παίκτες τις εντάσσουν εσωτερικά ως κάτι φυσιολογικό και κανονικό, επιτρέποντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την αναπαραγωγή στερεοτύπων και διακρίσεων.
Όλα τα παραπάνω αποσκοπούν στη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για τους ανηλίκους. Ένα περιβάλλον στο οποίο να νιώθουν προστατευμένοι και πως δε χρειάζεται να φοβούνται. Γιατί μόνο αν δε φοβούνται μπορούν να καταγγείλουν καιν α μιλήσουν για απρεπείς συμπεριφορές απέναντί τους. Γράφοντας εκ πείρας, ως προπονητής σε μία ομάδα ποδοσφαίρου εδώ στη Γλασκώβη, δουλεύοντας με νεαρούς εφήβους, έχω βρεθεί πολλές φορές σε δύσκολη θέση επειδή οι νεαρότεροι αθλητές δρουν παρορμητικά.
Θέλουν να σε αγκαλιάσουν για να σου δείξουν την αγάπη τους και παρόλο που ξέρεις ότι οι γονείς που είναι εκεί δε θα σε παρεξηγήσουν, οι κανόνες είναι και αυτοί εκεί και θα σε αποτρέψουν. Για τον έναν ανάμεσα στους τόσους ανάμεσά μας που θα πάρει την αγκαλιά του παιδιού από αγνή αγάπη και θα την μετατρέψει σε κάτι βρώμικο και χυδαίο.
Θα πάρει το «coach, επειδή βρέχει μπορείς να με πας με το αμάξι ως τη στάση;» (το οποίο απαγορεύεται από τη μεριά του προπονητή) και θα το δει ως μία ευκαιρία για να κάνει πράξη τις πιο άρρωστες επιθυμίες του. Και οι κανόνες υπάρχουν γι αυτόν τον λόγο, την πρόληψη. Ξεκάθαροι και απόλυτοι.
Για να προειδοποιήσουν ότι όποιος του παραβαίνει, έστω και λίγο εμφανώς, πολύ πιθανόν να μην το κάνει από αγνά κίνητρα. Σε μία τέτοια πραγματικότητα, όπου απαγορεύεται ένας ανήλικος να είναι μόνος του με έναν ενήλικα στον προσωπικό του χώρο χωρίς την επίβλεψη κάποιου τρίτου, ο Λιγνάδης (και ο κάθε Λιγνάδης) δε θα είχε τις ευκαιρίες που του δόθηκαν τόσο απλόχερα.
Αλλά η Σκωτία δεν έχει μείνει εκεί. Έχει κάνει την υπέρβαση και αναγνωρίζει πως αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι δυνητικά επικίνδυνοι, είναι πολίτες με πάθη και αδυναμίες.
Στα social media βλέπουμε συνεχώς καμπάνιες που αφορούν στο grooming, δηλαδή στη δημιουργία συναισθηματικού και ψυχολογικού δεσμού με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση ανηλίκων, και την απαγόρευσή του.
Πιο πρόσφατη, η καμπάνια “Get Help Or Get Caught” που προτρέπει τους πολίτες που παλεύουν με τις παιδεραστικές τάσεις τους να ζητήσουν βοήθεια από τις ανάλογες κρατικές δομές. Παράλληλα, προτρέπει την υπόλοιπη να καταγγέλλει ύποπτες και προβληματικές συμπεριφορές, έχοντας κατάλληλες δομές και για τα δύο.
Χαρακτηριστικά, μόνο το 2019, πάνω από 6.000 άτομα ζήτησαν βοήθεια μέσω της πλατφόρμας αυτής. Στη χώρα μας, έφτασε το 2021 για να δημιουργηθεί το www.metoogreece.gr, μία ανεξάρτητη δομή για καταγγελία σεξουαλικών παρενοχλήσεων, κακοποίησης και εξουσιαστικής βίας. Ακόμα, όμως, τίποτα γι αυτούς που θέλουν να ζητήσουν βοήθεια για να αντιμετωπίσουν τα πάθη τους.
Ένα ακόμα θέμα είναι και η σεξουαλική ενημέρωση των ανηλίκων.
Στην Ελλάδα, παρότι δρομολογείται, στα λόγια πάντα, η ένταξη σεξουαλικής εκπαίδευσης στα σχολεία, ακόμα δεν έχει γίνει πράξη. Δεν υπάρχει κάποιος τρόπος σωστής ενημέρωσης της σεξουαλικής υγείας και των πτυχών της ερωτικής ζωής, της απενοχοποίησης του έρωτα και της κατάργησης του στίγματος που προέρχεται από τη σεξουαλική ζωή.
Που θα εξηγεί ξεκάθαρα τι είναι τα προσωπικά όρια και πως κανένας δεν έχει δικαίωμα να τα προσπερνά χωρίς συναίνεση. Κανείς να πει στα νεαρά άτομα ότι αν κάποιος τους επιτεθεί δε φταίνε και ότι δεν πρέπει να ντρέπονται αλλά μπορούν να μιλήσουν γι αυτό που τους συνέβη και να ζητήσουν βοήθεια.
Πώς λοιπόν περιμένουμε ως κοινωνία να μιλάνε και να καταγγέλλουν όταν θα ντρέπονται και θα φοβούνται, όταν θα νιώθουν αδύναμα και απροστάτευτα, όταν θα φοβούνται την κατακραυγή από τη στιγμή που δεν υπάρχει κανείς να τους πει το αντίθετο; Πώς περιμένουμε να βελτιωθεί η κοινωνία αν δε δείξουμε στο «μέλλον» της κάτι καλύτερο;
Ξεκάθαροι πρέπει να γίνουν και οι κανόνες περί παρενόχλησης και στο διαδίκτυο. Τα ανώνυμα τσατ ή τα social media δε θα πρέπει να θεωρούνται ως ασφαλή περιβάλλοντα από πιθανούς δράστες οι οποίοι επικοινωνούν με ανηλίκους. Πρέπει να γίνει ξεκάθαρο ότι συζητήσεις σεξουαλικού περιεχομένου, η αποστολή προς ή η αίτηση αποστολής από τους ανηλίκους ακατάλληλων φωτογραφιών ή/και βίντεο που αποσκοπούν στη σεξουαλική ικανοποίηση του ενήλικα εντάσσονται στο φάσμα της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Σε ένα δημοφιλές anime, ένας από τους χαρακτήρες είχε ερωτηθεί «αν η σκακιέρα ήταν μία κοινωνία, με τα πιόνια τους πολίτες της, ποιος είναι ο βασιλιάς;».
Η σωστή απάντηση ήταν «τα παιδιά». Τα παιδιά που θα είναι η επόμενη γενιά αυτής της κοινωνίας και που όλοι οι υπόλοιποι υποχρεούμαστε να προστατεύσουμε.
Η Ελληνική Πολιτεία έχει καθυστερήσει πολύ. Οφείλει, τώρα όσο ποτέ άλλοτε, να δείξει ότι ακούει, καταλαβαίνει και είναι πρόθυμη να χαράξει μία εθνική στρατηγική, πέρα από μικροπολιτικές ιδεοληψίες, βασισμένη σε γνώμες ειδικών που θα προστατεύσουν τις μελλοντικές γενιές.
Αθανασιάδης Κωστής
