Η πρόσφατη εκλογική αναμέτρηση στην Κολομβία, με τη νίκη του Γκουστάβο Πέτρο, ανέδειξε ένα ευρύτερο πολιτικό φαινόμενο που σαρώνει τη Λατινική Αμερική: την άνοδο του «λατινο-τραμπισμού». Αυτή η νέα πολιτική συνταγή, εμπνευσμένη από την επιτυχία του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, φαίνεται να κερδίζει έδαφος, προκαλώντας ένα ντόμινο αλλαγών σε όλη την ήπειρο. Η στρατηγική που βασίζεται σε επιθετική ρητορική, υποσχέσεις για “σκληρή γραμμή” και εστίαση σε αμφιλεγόμενα ζητήματα, βρίσκει πρόσφορο έδαφος σε μια περιοχή αντιμέτωπη με διαρθρωτικά προβλήματα και κοινωνική δυσαρέσκεια. Η ικανότητα των νέων ηγετών να εκμεταλλεύονται τις σύγχρονες τεχνολογίες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργώντας αίσθηση άμεσης επικοινωνίας με το εκλογικό σώμα, αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο στην ανάλυση αυτής της δυναμικής. Η ανθεκτικότητα αυτού του νέου πολιτικού μοντέλου ενισχύεται από πολλούς παράγοντες.
Ένας από τους σημαντικότερους είναι η χρήση επιδέξιων ψηφιακών αλγορίθμων, οι οποίοι στοχεύουν με ακρίβεια τους ψηφοφόρους, ενισχύοντας μηνύματα τα οποία μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πλήρη πραγματικότητα, αλλά είναι συναισθηματικά φορτισμένα και ελκυστικά. Η ρητορική που συχνά απορρίπτει τις παραδοσιακές πολιτικές ελίτ, καλλιεργεί την ιδέα του «αντισυστημικού» υποψηφίου, ο οποίος φέρνει την αλλαγή που τόσο πολύ ποθεί ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Αυτή η προσέγγιση, σε συνδυασμό με έναν καθαρό εχθρό, είτε αυτός είναι η “παγκοσμιοποίηση” είτε η “γραφειοκρατία”, δημιουργεί ένα ισχυρό αφηγηματικό πλαίσιο που κινητοποιεί και συσπειρώνει τους ψηφοφόρους. Ένας καίριος λόγος που ευνοεί την άνθηση του «λατινο-τραμπισμού» είναι η αδυναμία της αριστεράς να φέρει χειροπιαστά αποτελέσματα σε κρίσιμους τομείς. Η απογοήτευση από τις αριστερές κυβερνήσεις, που συχνά υπόσχονται μεταρρυθμίσεις στην υγεία και την ειρήνη, αλλά τελικά αδυνατούν να τις υλοποιήσουν ταχύτατα και αποτελεσματικά, δημιουργεί ένα κενό που εκμεταλλεύονται οι νέοι διεκδικητές.
Όταν οι προσδοκίες για βελτίωση των συνθηκών ζωής, πρόσβαση σε ποιοτική υγειονομική περίθαλψη και εδραίωση της ειρήνης παραμένουν ανεκπλήρωτες, οι πολίτες στρέφονται σε εναλλακτικές λύσεις, ακόμα κι αν αυτές φαντάζουν ριζοσπαστικές ή επικίνδυνες. Η δέσμευση για “νόμο και τάξη” και η υπόσχεση για ταχεία επίλυση προβλημάτων, έστω και με αντισυμβατικές μεθόδους, γίνονται ιδιαίτερα ελκυστικές. Η επίδραση των απειλών, που συχνά ακούγονται από διάφορους υποψηφίους, δεν πρέπει να υποτιμάται. Αυτές οι απειλές, οι οποίες μπορεί να στοχεύουν αντιπάλους, μεμονωμένες ομάδες ή ακόμα και διεθνείς οργανισμούς, δημιουργούν ένα κλίμα ανασφάλειας και πόλωσης, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις εξυπηρετεί την ατζέντα των πιο συντηρητικών ή δεξιών υποψηφίων. Η ρητορική αυτή, αν και αμφιλεγόμενη, καταφέρνει να συσπειρώσει ένα μέρος του εκλογικού σώματος που αισθάνεται απειλημένο ή παραγκωνισμένο, προτάσσοντας την ανάγκη για ισχυρή ηγεσία και προστασία.
Η εκμετάλλευση των κοινωνικών αναταραχών και η παρουσίαση του εαυτού ως του μόνου ικανού να επιβάλει την τάξη, είναι ένα σταθερό μοτίβο που επαναλαμβάνεται επιτυχώς σε διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις.
