Η παραδοσιακή τέχνη της ξερολιθιάς αξιοποιήθηκε στην επαρχία Λεμεσού όχι μόνο ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και ως πρακτικό εργαλείο για την προστασία του εδάφους. Σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση που εκδόθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2026, ολοκληρώθηκε η Διεθνής Συνάντηση για την Ξηρολιθική Δόμηση, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 2 έως τις 6 Νοεμβρίου με εργασίες στη Βάσα Κοιλανίου, στο Κοιλάνι και στον αρχαιολογικό χώρο της Αμαθούντας.
Τεχνίτες και εκπαιδευόμενοι από την Κύπρο και το εξωτερικό
Στη δράση συμμετείχαν 17 τεχνίτες, εκ των οποίων έξι Κύπριοι και έντεκα από άλλες χώρες, καθώς και 52 εκπαιδευόμενοι, από τους οποίους 49 προέρχονταν από την Κύπρο. Με αυτό τον τρόπο η διοργάνωση έφερε κοντά τη βιωματική εργασία, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και τις ανάγκες μικρών κοινοτήτων. Οι συμμετέχοντες διδάχθηκαν πώς τοποθετούνται οι πέτρες χωρίς συνδετικό κονίαμα, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι σταθερό και να προσαρμόζεται στο ανάγλυφο.
Η ξερολιθιά δεν αποτελεί απλώς αρχιτεκτονική λεπτομέρεια. Στις καλλιεργούμενες πλαγιές μπορεί να συγκρατεί το χώμα, να υποστηρίζει αναβαθμίδες και να συμβάλλει στη συντήρηση του αγροτικού τοπίου. Η σημασία αυτή είναι ιδιαίτερα αισθητή στις περιοχές της Λεμεσού που επηρεάστηκαν από τις πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές.
Τι έγινε στη Βάσα, στο Κοιλάνι και στην Αμαθούντα
Στη Βάσα Κοιλανίου τα συνεργεία εργάστηκαν σε δύο σημεία: σε παλιό μονοπάτι ανάμεσα σε αμπελώνες και στον περιβάλλοντα χώρο του Μουσείου Ζιβανίας. Στο πρώτο αποκαταστάθηκε τμήμα ξερολιθιάς, ενώ στο δεύτερο κατασκευάστηκε νέος τοίχος για τη διαμόρφωση του χώρου και τη συγκράτηση του εδάφους.
Στο Κοιλάνι κατασκευάστηκαν τοιχία με την ίδια παραδοσιακή τεχνική στον χώρο του μνημείου ηρώων, καθώς και τρεις βάσεις για προτομές. Στον αρχαιολογικό χώρο της Αμαθούντας πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε αναβαθμίδες του λόφου, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, με έμφαση στην προστασία του εδάφους και στον σεβασμό της ιστορικής φυσιογνωμίας του χώρου.
Οι εργασίες στην Αμαθούντα και στο Μουσείο Ζιβανίας ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης. Στο Κοιλάνι απομένει λιθόστρωτο, ενώ στη Βάσα η βροχή περιόρισε τον διαθέσιμο χρόνο και Κύπριοι τεχνίτες προτίθενται να ολοκληρώσουν εθελοντικά το υπόλοιπο έργο.
Παραδοσιακή γνώση που μεταδίδεται στις επόμενες γενιές
Η συνάντηση είχε και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Μαθητές και καθηγητές του Κλάδου Αμπελουργίας-Οινοποιίας της Τεχνικής Σχολής Ομόδους συμμετείχαν στο μονοπάτι της Βάσας, ενώ οι ημερίδες περιλάμβαναν παραδείγματα κατάρτισης από την Ελλάδα, την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Αυστρία και τη Νότια Κορέα.
Η τέχνη της ξερολιθιάς έχει ενταχθεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Η κυπριακή δράση επιχείρησε να συνδέσει αυτή την αναγνώριση με έργα που παραμένουν χρήσιμα στον τόπο: αναβαθμίδες, μονοπάτια και μικρές κατασκευές με πραγματική περιβαλλοντική λειτουργία.
Τη συνάντηση συνδιοργάνωσαν το Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, το Τμήμα Αρχαιοτήτων, η αρμόδια μονάδα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και το Ίδρυμα Πέτρα στην Πέτρα. Περισσότερα στοιχεία και η αναλυτική ενημέρωση της διοργάνωσης.