Η πολιτική αρένα της Ευρωπαϊκής Ένωσης φλέγεται, καθώς η Ευρωπαία Εισαγγελέας, Λάουρα Κοβέσι, επέλεξε να ανεβάσει τους τόνους στην μακροχρόνια ένταση που παρατηρείται στις σχέσεις της με την Αθήνα. Με μια νέα, άκρως σοβαρή κίνηση, η κα Κοβέσι απέστειλε επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκφράζοντας τη σαφή της πρόθεση για την ενεργοποίηση ενός ισχυρού νομικού πλαισίου. Αυτό το πλαίσιο, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2020/2092, προορίζεται για την επιβολή κυρώσεων σε κράτη-μέλη της ΕΕ, εφόσον παραβιάζεται συστηματικά το κράτος δικαίου. Η ρύθμιση αυτή, η οποία θέσπισε ένα καθεστώς αιρεσιμότητας, συνδέει την αποδέσμευση ευρωπαϊκών πόθων με τον σεβασμό των θεμελιωδών αρχών της Ένωσης, κάτι που δίνει πλέον ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στην Κομισιόν αλλά και στην Εισαγγελία. Η Κοβέσι, με τη συγκεκριμένη επιστολή, όχι μόνο υπογραμμίζει τη δική της βούληση για αυστηρή τήρηση των κανόνων, αλλά και δίνει ένα ηχηρό μήνυμα σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η επίκληση του συγκεκριμένου κανονισμού, που βρίσκεται σε ισχύ από το 2020, σηματοδοτεί μια νέα εποχή στην άσκηση της ευρωπαϊκής εποπτείας. Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναστείλει την πληρωμή κονδυλίων προς ένα κράτος-μέλος, εάν διαπιστωθούν παραβιάσεις του κράτους δικαίου που επηρεάζουν την ορθή εκτέλεση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού ή την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Η κίνηση αυτή, αναμφίβολα, φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα διαφάνειας, λογοδοσίας και ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης σε όλα τα επίπεδα, θέματα που βρίσκονται στην καρδιά της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού, όπως αυτή ζητείται από την Ευρωπαία Εισαγγελέα, δεν είναι μια απλή τυπική ενέργεια, αλλά μια πολιτική κίνηση με ευρείες συνέπειες. Αποτελεί μια ξεκάθαρη δήλωση ότι η ΕΕ δεν θα ανέχεται εφεξής την αποδυνάμωση των θεσμών και των αρχών που θεμελιώνουν την κοινή μας πορεία.
Η αναφορά σε “παραβιάσεις του κράτους δικαίου” αφορά ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, όπως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η προστασία των δικαιωμάτων και η διαφάνεια στη διαχείριση των δημόσιων πόρων. Η Κομισιόν καλείται πλέον να εξετάσει σοβαρά το αίτημα της Κοβέσι και να δράσει, εάν κρίνει ότι οι προϋποθέσεις πληρούνται, στέλνοντας έτσι ένα ισχυρό μήνυμα συμμόρφωσης. Η πρωτοβουλία της Λάουρα Κοβέσι έρχεται σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές δομές βρίσκονται υπό πίεση, ενώ παράλληλα αναδεικνύονται εκ νέου οι προκλήσεις στην εφαρμογή του κράτους δικαίου σε διάφορα κράτη-μέλη. Ο συγκεκριμένος κανονισμός, που υιοθετήθηκε με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και τη θωράκιση των θεσμών, αποκτά τώρα κεντρικό ρόλο. Η ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, αναμένοντας τις επόμενες κινήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις πιθανές αντιδράσεις των χωρών που μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με αυστηρά ευρωπαϊκά μέτρα.
