Η Ελλάδα επιβεβαιώνει μια δυσοίωνη πρωτοτυπία στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, καθώς αποτελεί μία από τις ελάχιστες χώρες όπου οι στατιστικές καταγράφουν μια αισθητή και ανησυχητική αύξηση τόσο του κλασικού καπνίσματος όσο και της περιβόητης συνήθειας του ατμίσματος, του ηλεκτρονικού τσιγάρου, μεταξύ των εφήβων. Αυτή η αρνητική τάση, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς για τη δημόσια υγεία και την πρόληψη, θέτοντας σε κίνδυνο τη μελλοντική ευημερία της νεότερης γενιάς. Η Ελλάδα διαπιστώνεται ότι κινείται αντίθετα με τη γενικότερη ευρωπαϊκή πορεία, η οποία σε πολλές περιπτώσεις παρουσιάζει σταθεροποίηση ή και μείωση παρόμοιων συμπεριφορών, καθιστώντας την εθνική μας εικόνα προβληματική σε αυτό το κρίσιμο μέτωπο. Η εικόνα είναι ανησυχητική και απαιτεί την άμεση προσοχή των αρμοδίων φορέων, καθώς η κατανάλωση προϊόντων νικοτίνης σε νεαρές ηλικίες εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.
Παρά το γεγονός ότι τα διαθέσιμα στοιχεία για τη χώρα μας, όσον αφορά το κάπνισμα, έχουν στοχεύσει σε προηγούμενες δεκαετίες διάφορες ηλικιακές ομάδες, η πρόσφατη επιδημιολογική εικόνα αποκαλύπτει μια ανατροπή στις μέχρι πρότινος επικρατούσες τάσεις, ιδιαιτέρως εστιασμένη στους νέους. Η εισαγωγή και η ραγδαία διάδοση των ηλεκτρονικών τσιγάρων, συχνά σχεδιασμένων με ελκυστικές γεύσεις και φουτουριστικό design, έχει προφανώς διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη, προσελκύοντας το ενδιαφέρον εφήβων που διαφορετικά ίσως να μην είχαν έρθει σε επαφή με το κάπνισμα. Η απουσία επαρκούς ενημέρωσης για τους κινδύνους, η πίεση από τον κοινωνικό περίγυρο και η απλότητα απόκτησης αυτών των προϊόντων φαίνεται να συνθέτουν ένα επικίνδυνο μείγμα. Η ευκολία στην πρόσβαση, ειδικά μέσω διαδικτύου, και η αντίληψη ότι αποτελούν μια “πιο ασφαλή” ή “μοντέρνα” εναλλακτική, συμβάλλουν στη διείσδυσή τους στην καθημερινότητα των μαθητών, δημιουργώντας νέα δεδομένα στη μάχη κατά των εξαρτήσεων.
Οι ειδ ειδικοί επισημαίνουν μετ’ επιτάσεως την ανάγκη υιοθέτησης ολοκληρωμένων και πολυδιάστατων στρατηγικών, οι οποίες θα στοχεύουν στην πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της μάστιγας του καπνίσματος και του ατμίσματος στην εφηβική ηλικία. Η ενίσχυση των προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης στα σχολικά περιβάλλοντα, η ανάπτυξη εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που θα εστιάζουν στους κινδύνους για την υγεία και τις επιπτώσεις στην ανάπτυξη, και η ενεργός συμμετοχή γονέων και εκπαιδευτικών είναι απαραίτητες. Παράλληλα, κρίνεται επιβεβλημένη η εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων ελέγχου και περιορισμών στην πώληση προϊόντων καπνίσματος και ηλεκτρονικών τσιγάρων σε ανηλίκους, καθώς και η ευαισθητοποίηση των ίδιων των νέων για τις παγίδες που κρύβουν αυτού του είδους οι εξαρτήσεις. Η συνεργασία μεταξύ σχολικών μονάδων, υγειονομικών φορέων και της πολιτείας είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την επιτυχία.
Η αυξανόμενη διάδοση του ατμίσματος, με ποικίλες μορφές και ελκυστικές γεύσεις, έχει δημιουργήσει μια νέα γενιά χρηστών, πολλοί εκ των οποίων δεν είχαν προηγούμενη σχέση με το κάπνισμα. Αυτή η κατάσταση καθιστά την πρόληψη δυσκολότερη, καθώς τα μηνύματα κατά του καπνίσματος μπορεί να μην καλύπτουν επαρκώς τους κινδύνους του ατμίσματος. Οι γονείς χρειάζονται σαφή ενημέρωση για να αναγνωρίσουν τα σημάδια και να παρέμβουν έγκαιρα, ενώ τα σχολεία μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διάχυση της γνώσης. Η έλλειψη μακροχρόνιων μελετών για τις επιπτώσεις του ατμίσματος προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο αβεβαιότητας, καθιστώντας ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για προστασία των νέων από την έναρξη οποιασδήποτε μορφής εξάρτησης. Η επένδυση στην υγεία των νέων είναι επένδυση στο μέλλον της χώρας.
