Η σημερινή δημοσκοπική εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν αφήνει περιθώρια καθησύχασης. Με ποσοστά που κινούνται σε πρόσφατες μετρήσεις ακόμη και κάτω από το 6%, το κόμμα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα επιρροής και αντανάκλασης στην κοινωνία. Η κρίση, όμως του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, δεν είναι μόνο δημοσκοπική. Είναι κρίση της ταυτότητας του, της ηγεσίας, της βάσης και κατ΄ επέκταση της πολιτικής αξιοπιστίας του στην κοινωνία. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν βρίσκεται σε κρίση, αλλά ποια μορφή θα λάβει η επόμενη μέρα του.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Η δημοσκοπική καθίζηση συνδέεται με τρεις κρίσιμες μεταβλητές: την εσωτερική πολιτική ηθική, τη στρατηγική ταυτότητα και το ενδεχόμενο επανακαθορισμού του χώρου μέσω ενός νέου πολιτικού φορέα υπό τον Αλέξη Τσίπρα.
Το ερώτημα που αναδεικνύεται από ένα σχεδόν πρωτοφανές φαινόμενο για τα ελληνικά πολιτικά δεδομένα, τη δημόσια «αναμονή» του «κόμματος Τσίπρα», είναι αν αυτή, πέρα από τον αποσταθεροποιητικό της χαρακτήρα, συνιστά πολιτικό ρεαλισμό ή ηθική αποσύνθεση. Βουλευτές, στελέχη και μέλη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο προσχώρησης σε ένα μελλοντικό «κόμμα Τσίπρα», πριν ακόμη αυτό ιδρυθεί. Όταν ένα κόμμα εμφανίζεται ως «ενδιάμεσος σταθμός» και όχι ως τελικός πολιτικός φορέας, χάνει αυτομάτως την αξιοπιστία του. Θεμιτό το πολιτικό δικαίωμα ή η αναζήτηση νέας έκφρασης, η δημόσια όμως δήλωση «προσωρινότητας» υπονομεύει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων. Σε πολιτικούς όρους, αυτό μεταφράζεται ως μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία κατάρρευσης. Όσο, λοιπόν, περισσότερο συζητείται η διάδοχη κατάσταση, τόσο περισσότερο επιταχύνεται η φθορά του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.
Η στρατηγική ταυτότητα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, στη δεδομένη στιγμή, βρίσκεται μπροστά σε τρεις βασικές επιλογές. Την αυτόνομη κάθοδο ως ριζοσπαστική αριστερά, την συνεργασία του με το νέο «κόμμα Τσίπρα» και την πλήρη προσχώρηση/διάλυση σε νέο κόμμα.
Ιστορικά, ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ συγκροτήθηκε ως συμμαχία της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Η επιστροφή σε αυτή τη ρίζα θα μπορούσε να του δώσει ιδεολογική καθαρότητα, αλλά βασικό πρόβλημα αυτής της στρατηγικής επιλογής αποτελεί το ότι η κοινωνική βάση που τον ανέδειξε το 2015 έχει μετακινηθεί και δεν εμφανίζεται πλέον ενιαία. Επιπλέον, η ύπαρξη πολλών μικρότερων σχηματισμών και το αναμενόμενο «κόμμα Τσίπρα» κατακερματίζει τον χώρο. Με αυτό το σενάριο, ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ επανακαθορίζεται ιδεολογικά αλλά περιορίζεται σε μονοψήφια ποσοστά, επιβιώνοντας με μικρό αλλά συνεκτικό πυρήνα και μετατρέπεται σε κόμμα «διαμαρτυρίας», με ιδεολογική καθαρότητα αλλά περιορισμένη επιρροή.
Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία με τον επικείμενο νέο φορέα Τσίπρα, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το καθ΄ υπόθεση «κόμμα Τσίπρα» διαθέτει υψηλότερη δυνητική απήχηση από τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και ότι ο Αλέξης Τσίπρας λειτουργεί ακόμη ως «πολιτικός πόλος» που υπερβαίνει τον κομματικό μηχανισμό. Με αυτή την επιλογή, του δίνεται η δυνατότητα να συνεργαστεί με το «κόμμα Τσίπρα», διατηρώντας δομές αλλά όχι ηγεμονία, τον μετατρέπει σε «δορυφόρο», χάνοντας την οργανωτική του αυτονομία, έχοντας στο μέλλον δευτερεύοντα ρόλο σε ένα ευρύτερο κεντροαριστερό σχήμα.
Η τρίτη επιλογή της πλήρους προσχώρησης/διάλυσης σε νέο κόμμα ενέχει πλεονεκτήματα, όπως η «επανεκκίνηση» του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, η επανένωση δυνάμεων και η καθαρή πολιτική αφήγηση, αλλά και κινδύνους, όπως η Ιστορική ακύρωση του κόμματος, η απώλεια της ταυτότητας του και της πολιτικής μνήμης. Με αυτό το σενάριο, της πολιτικής απορρόφησης τα στελέχη και οι ψηφοφόροι μετακινούνται μαζικά στο νέο φορέα, κάτι που οδηγεί στο ιστορικό τέλος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ως αυτόνομου κόμματος.
Σε ένα δημοκρατικό κόμμα, και πολύ περισσότερο σε έναν χώρο που αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερός, η δημόσια έκφραση άποψης είναι κατοχυρωμένη πολιτικά, αν όχι και αξιακά. Η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν μπορεί, ούτε θεσμικά ούτε πολιτικά, να «επιβάλει» σιωπή σε στελέχη και βουλευτές. Μπορεί να εφαρμόσει μια άτυπη “συμφωνία πειθαρχίας”. Δηλαδή, να ζητήσει από στελέχη και βουλευτές να αποφεύγουν δημόσιες δηλώσεις που πλήττουν το κόμμα και συγχρόνως να ενεργοποιήσει το καταστατικό του κόμματος. Το Άρθρο 23 -παρ.1 προβλέπει ότι «Σε περίπτωση κρίσιμων αποφάσεων συγκαλείται το διαρκές συνέδριο…». Πλησιάζει αν δεν είναι τώρα η ώρα, τα όργανα του κόμματος να πάρουν αποφάσεις, ώστε η οποιαδήποτε λύση να δοθεί από τη βάση του κόμματος οργανωμένα και δημοκρατικά, γιατί για πρώτη φορά, το μέλλον του κόμματος φαίνεται να εξαρτάται όχι από το ίδιο, αλλά από έναν εξωγενή παράγοντα: την πιθανή επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με νέο πολιτικό φορέα. Ένα κόμμα που γεννήθηκε για να εκφράσει ένα συλλογικό κοινωνικό ρεύμα, κινδυνεύει να καταλήξει παράρτημα μιας προσωπικής πολιτικής πρωτοβουλίας.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν θα υπάρξει «κόμμα Τσίπρα». Είναι αν και όταν αυτό συμβεί, αν θα υπάρχει ακόμη ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.
*Ο Γιώργος Αντύπας είναι πρ. Δ/ντης ΕΣΥ, μέλος της ΚΕ ΣΥΡΙΖΑ
