Η προαναγγελθείσα προοπτική για την επιβολή ασυμβίβαστου στην εκλογή βουλευτών, παράλληλα με την πρόταση για μείωση του κοινοβουλευτικού σώματος, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και προβληματισμούς στους νομικούς κύκλους της χώρας. Σύμφωνα με έγκριτους νομικούς, οι δύο αυτές πρωτοβουλίες, που προέκυψαν μετά από πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού, μοιάζουν περισσότερο με στρατηγική αντιπερισπασμού παρά με ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της πολιτικής παθογένειας. Η προσπάθεια να δοθεί η εντύπωση μιας δυναμικής κάθαρσης και ανανέωσης του πολιτικού σκηνικού, χωρίς όμως να θίγονται ριζικά προβλήματα, εγείρει ερωτήματα για την πραγματική βούληση των κυβερνητικών στελεχών. Η λεπτομέρεια της πρότασης περί ασυμβίβαστου, που έχει απασχολήσει και στο παρελθόν, φαντάζει ανεπαρκής ως αποκλειστική λύση, ενώ η μείωση των βουλευτών, αντίστοιχα, μπορεί να θεωρηθεί ως ένα άλλο «πλαστικό» μέτρο, εάν δεν συνοδεύεται από βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του κοινοβουλίου και στην εκλογική διαδικασία.
Οι νομικοί αναλυτές επισημαίνουν πως η επιβολή ασυμβίβαστου, δηλαδή η απαγόρευση των βουλευτών να κατέχουν παράλληλα και άλλες θέσεις, είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει ξανά στον παρελθόντα, ωστόσο οι προτάσεις που έρχονται τώρα στο προσκήνιο μοιάζουν με «φάρμακο placebo», προσφέροντας μια ψευδαίσθηση λύσης χωρίς να αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες ρίζες του προβλήματος. Η ανάγκη για διαφάνεια και αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά η προσέγγιση αυτή, χωρίς τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της ή την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, κινδυνεύει να μείνει στην επιφάνεια. Το ίδιο ισχύει και για την πρόταση μείωσης του αριθμού των βουλευτών. Ενώ ο εξορθολογισμός του αριθμού των εκπροσώπων είναι θέμα συζητήσιμο, η ουσιαστική αναβάθμιση του ρόλου του Κοινοβουλίου και η ενίσχυση της ουσιαστικής του λειτουργίας είναι προαπαιτούμενα για να μην καταλήξει η μείωση σε απλή δημοσιονομική εξοικονόμηση ή σε αλλαγή των ισορροπιών δύναμης χωρίς ουσιαστικό αντίκτυπο στην ποιότητα της νομοθετικής διαδικασίας.
Η ανάλυση των πολιτικών κινήσεων πίσω από αυτές τις προτάσεις υποδεικνύει μια προσπάθεια να απορροφηθεί η δυσαρέσκεια και να καλλιεργηθεί ένα κλίμα αισιοδοξίας, βασισμένο σε επικοινωνιακά τεχνάσματα. Το “διάγγελμα” του πρωθυπουργού, αντί να περιέχει συγκεκριμένες και ουσιαστικές προτάσεις για την αντιμετώπιση των καίριων ζητημάτων που απασχολούν την κοινωνία, επικεντρώνεται σε θέματα που, ενώ έχουν κάποια απήχηση, δεν λύνουν τα βαθύτερα προβλήματα διαφθοράς, αποτελεσματικότητας και λογοδοσίας. Η συζήτηση για την αλλαγή του εκλογικού νόμου, για παράδειγμα, ή για την ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών, θα μπορούσε να είχε μεγαλύτερη βαρύτητα, όμως οι τρέχουσες προτάσεις μοιάζουν να κινούνται σε διαφορετική τροχιά, πιθανώς για να αποφευχθούν πιο δύσκολες και τολμηρές αποφάσεις. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια «μεταρρύθμιση» η οποία, εάν δεν συνοδευτεί από ανάλογες ενέργειες, κινδυνεύει να μείνει μόνο στα λόγια και να μην επιφέρει τις αναγκαίες αλλαγές.
Επιπλέον, η νομική πτυχή της επιβολής ασυμβίβαστου προκαλεί σκέψεις ως προς τη συνταγματικότητά της και τις πιθανές συνέπειες για την εκπροσώπηση. Η μείωση του αριθμού των βουλευτών, από την άλλη, αγγίζει την κεντρική ιδέα του κοινοβουλευτισμού και την αναγκαιότητα επαρκούς εκπροσώπησης όλων των τμημάτων του εκλογικού σώματος. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η αποτελεσματικότητα ενός νομοθετικού σώματος δεν ορίζεται αποκλειστικά από τον αριθμό των μελών του, αλλά από την ποιότητα της εργασίας, τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία και την ικανότητά του να ασκεί ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο. Συνεπώς, οι προτάσεις αυτές, αν και φαινομενικά ευκταίες, χρειάζονται πολύ βαθύτερη ανάλυση και διερεύνηση των πραγματικών τους προθέσεων και επιπτώσεων, προκειμένου να μην αποτελέσουν απλώς ευκαιριακά επικοινωνιακά παιχνίδια που αφήνουν αλώβητο το ουσιαστικό πρόβλημα της πολιτικής αποτελεσματικότητας και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.
