Η έννοια της «καλής» και «κακής» συμπεριφοράς, όπως απεικονιζόταν μερικές δεκαετίες πίσω στον ελληνικό κινηματογράφο, φαντάζει σήμερα, υπό το πρίσμα της αυξημένης ευαισθησίας και της επιτακτικής ανάγκης για συμμόρφωση με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί «politically correct», εντελώς αναχρονιστική. Σκεφτείτε σκηνές όπου η τιμωρία, ακόμα και με φαινομενικά «αθώα» χαστούκια, αποτελούσε προφανή μέθοδο «επαναφοράς» της τάξης. Ρόλοι όπως της άτακτης Λίζας Παπασταύρου και των συμμαθητριών της, που βομβαρδίζονταν με χαστούκια ως συνέπεια της φαινομενικά ατίθασης συμπεριφοράς τους, θα εξέπλητταν, αν όχι εξόργιζαν, ένα σύγχρονο κοινό. Αυτές οι απεικονίσεις, που τότε θεωρούνταν απλές εκφάνσεις της «πραγματικής ζωής» ή κωμικά στοιχεία, σήμερα θα κρίνονταν ως απαράδεκτες εκδηλώσεις βίας και αγωγής, προκαλώντας άμεσες και σφοδρές αντιδράσεις από οργανώσεις και μεμονωμένα άτομα που υπερασπίζονται την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια, ειδικά των νέων.
Πέρα από την σωματική βία, ένα άλλο φαινόμενο που προκαλεί «πάγωμα» σήμερα είναι το body shaming, όπως αυτό συχνά επιδεικνυόταν σε παλαιότερες ταινίες. Η εικόνα μιας Σούζυ, ή άλλου χαρακτήρα, που γινόταν αντικείμενο χλευασμού ή κοροϊδίας λόγω της εξωτερικής της εμφάνισης, η σωματική της διάπλασης ή του βάρους της, είναι κάτι που θα αποδοκιμαζόταν καθολικά. Στην εποχή που η αποδοχή της διαφορετικότητας και η αυτοεκτίμηση προωθούνται ως υψίστης σημασίας αξίες, τέτοιες σκηνές δεν έχουν καμία θέση. Ο σύγχρονος δημιουργός θα απέφευγε οπωσδήποτε την εισαγωγή τέτοιων στοιχείων, γνωρίζοντας ότι θα οδηγούσαν σε μαζική αποδοκιμασία και κατηγορίες για υποστήριξη στερεοτύπων και μισογυνισμού, θέτοντας σε κίνδυνο την καριέρα του και την αποδοχή της ταινίας του από το ευρύ κοινό. Η εποχή του «politically correct» έχει θέσει νέα, αυστηρότερα, πρότυπα για το τι θεωρείται αποδεκτό στην τέχνη και την ψυχαγωγία.
Οι παλιές ελληνικές ταινίες, βουτηγμένες στις κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες της εποχής τους, μας δείχνουν πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την χιουμοριστική διάσταση, την πλοκή και την ανάπτυξη των χαρακτήρων. Σενάρια που τότε θεωρούνταν αθώα και συχνά αποτελούσαν τη βάση για την κωμική εξέλιξη, σήμερα θα αναλύονταν με «μικροσκόπιο» για τυχόν αρνητικά μηνύματα. Η επικέντρωση σε επιφανειακά προβλήματα και η χρήση απλουστευτικών χαρακτήρων, όπως συχνά συνέβαινε, πλέον αντικαθίσταται από μια πιο σύνθετη και ηθικά υπεύθυνη προσέγγιση. Αυτή η μετάβαση, αν και επιβεβλημένη, μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά με μια νέα, πιο κριτική, ματιά. Ο τρόπος δηλαδή που η «άτακτη» μαθήτρια έπρεπε να «τιμωρηθεί» για την ενέργειά της, ή ο «αντιδραστικός» χαρακτήρας που έπρεπε να «μαζευτεί» με χοντροκοπιά, είναι στοιχεία που πλέον προκαλούν αμηχανία.
Σε ένα σύγχρονο πλαίσιο, όπου η αντίληψη για την ψυχολογία, τη συμπεριφορά και την αλληλεπίδραση των ανθρώπων έχει εξελιχθεί, τέτοιες απεικονίσεις μοιάζουν με «αρχαιολογικά ευρήματα» μιας χαμένης εποχής. Οι δημιουργοί σήμερα καλούνται να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί, ώστε να μην προσφέρουν τροφή για κριτική, γεγονός που περιορίζει, κατά ορισμένους, τη δημιουργική τους ελευθερία, αλλά κατά άλλους, τους ωθεί σε πιο ουσιαστικές και κοινωνικά υπεύθυνες αφηγήσεις, απεμπολώντας ξεπερασμένες και συχνά επιβλαβείς πρακτικές που αναπαράγουν στερεότυπα και αρνητικές συμπεριφορές. Συμπερασματικά, οι παλιές ελληνικές ταινίες, αν και έχουν προσφέρει αμέτρητες στιγμές γέλιου και ψυχαγωγίας, αποτελούν και μια ενδιαφέρουσα περίπτωση για μελέτη της εξέλιξης των κοινωνικών αξιών. Η επανεξέταση σκηνών που σήμερα θα θεωρούνταν τολμηρές ή και προσβλητικές, μας βοηθά να κατανοήσουμε πόσο έχει αλλάξει η αντίληψή μας για την ηθική, την εκπαίδευση και την αλληλεπίδραση, αναδεικνύοντας τη σημασία της διαρκούς προσαρμογής της τέχνης στις εκάστοτε κοινωνικές απαιτήσεις και την ευαισθησία του κοινού.
Η «μαγεία» του παλιού ελληνικού σινεμά παραμένει, αλλά η «γλώσσα» με την οποία επικοινωνούσε είναι πλέον ξεπερασμένη.
