Η 29η Μαΐου του 1453, ημέρα που σφράγισε την οριστική πτώση της Κωνσταντινούπολης και το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ήταν ημέρα κοσμοϊστορικών εξελίξεων. Όπως ήταν σύνηθες για την εποχή, λίγο πριν την αποφασιστική μάχη που θα έκρινε τη μοίρα της αθάνατης πόλης, ο τελευταίος αυτοκράτορας, Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, απευθύνθηκε με παλμό στους λιγοστούς αλλά αποφασισμένους υπερασπιστές του, στρατιώτες και πολίτες. Τα λόγια του, φορτισμένα με το βάρος της ευθύνης και την επίγνωση του επικείμενου τέλους, υπήρξαν μια ύψιστη έκφραση αφοσίωσης και υπέρτατης θυσίας. «Θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας», φέρεται να είπε, εμψυχώνοντας τους λιγοστούς υπερασπιστές να κρατήσουν την τιμή τους μέχρι την τελευταία πνοή. Αυτή ηδήλωση, συνοψίζει την ηθική και πνευματική αντίσταση απέναντι σε μια συντριπτική αριθμητική υπεροχή, καθιστώντας τον Παλαιολόγο αιώνιο σύμβολο αντίστασης και πατριωτισμού.
Αντίστοιχα, όμως, και ο Οθωμανός σουλτάνος Μωάμεθ Β’, γνωστός ως ο Πορθητής, δεν παρέλειψε να απευθυνθεί στο δικό του στρατό. Ενώ οι λεπτομέρειες του δικού του λόγου ποικίλλουν στις ιστορικές πηγές, η ουσία του ήταν σαφής: η ενίσχυση της αποφασιστικότητας, η εδραίωση της πίστης στην επιτυχία και η υπόσχεση της vίκης και της δόξας. Ο Μωάμεθ, με την ευστροφία και την πολυπραγμοσύνη που τον διέκρινε, γνώριζε τη δύναμη της ψυχολογικής προετοιμασίας. Ο νοηματικός και ποιοτικός πλούτος των ομιλιών αυτών, λίγο πριν την τελική σύγκρουση, είναι αξιοσημείωτος. Ο λόγος του Παλαιολόγου αντανακλά την υπέρτατη αφοσίωση σε θρησκευτικά και εθνικά ιδεώδη, ενώ ο λόγος του Μωάμεθ εστίαζε στην κατάκτηση και την επέκταση της αυτοκρατορίας του. Η σύγκρισή τους φωτίζει διαφορετικές κοσμοθεωρίες και στρατηγικές, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει την καθολική δύναμη του ρητορικού λόγου στην κινητοποίηση και την έμπνευση των ανθρώπων σε στιγμές κοσμοϊστορικής σημασίας.
Η Άλωση της Πόλης, μια κορυφαία στιγμή της παγκόσμιας ιστορίας, εμπεριέχει και αυτή την πτυχή, αυτήν των τελευταίων, δραματικών ανακοινώσεων. Αυτές οι τελευταίες νεκρικές στιγμές, πριν την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, όχι μόνο σηματοδοτούν το τέλος ενός ολόκληρου πολιτισμού, αλλά και αναδεικνύουν την αδιάκοπη πάλη των ιδεών και των πολιτισμών. Ο λόγος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ιδίως, έγινε συνώνυμο με την υπεράσπιση της ορθοδοξίας και του ελληνισμού, ενώ οι ομιλίες του Μωάμεθ άνοιξαν το δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας, πανίσχυρης αυτοκρατορίας. Η επιρροή αυτών των τελευταίων λόγων, διατρέχει τους αιώνες, υπενθυμίζοντας την αξία της αντίστασης, της πίστης και της αφοσίωσης στα ιδανικά.
